Op de bres voor de grutto, kievit en scholekster

reddingsplan | Tweede Kamerlid Rik Grashoff van GroenLinks presenteert vandaag een voorstel voor een nieuw nationaal weidevogelplan.

Het gras bij biologische boer Jan Duijndam uit Delfgauw staat kort. Een deel van zijn honderd hectare weidegrond maaide hij twee weken geleden pas. Twee maanden later dan gebruikelijk. Niet omdat dat beter gras oplevert voor zijn koeien, maar omdat kuikens van de grutto, scholekster en veldleeuwerik daarin gedijen. Hoger gras betekent betere beschutting.

Bij alles wat Duijndam op zijn boerderij doet, houdt hij rekening met de weidevogels in het gras. En dat werpt zijn vruchten af. Tot voor kort broedden er grutto's en kieviten. Aan een zelf aangelegd plasje zaten klutenpaartjes.

Duijndam maait zijn weides niet in één keer, maar stukje voor stukje. Dat levert het gevarieerde grasland op waar weidevogels zo van houden, legt hij uit. De kruiden die er na het maaien de kop opsteken, laat hij welig tieren. Zijn grondwater houdt Duijndam hoog, dat duwt wormen omhoog, waar de vogels zich tegoed aan doen.

Dat betekent wel dat het gras trager groeit, en minder eiwitrijk is. Boeren in de reguliere melksector zou dat opbrengst kosten, omdat hun koeien dat rijke gras nodig hebben. Maar Duijndam heeft zijn bedrijf erop aangepast. Hij wijst op een groep roodbonte koeien, die grazen op het grasland achter zijn erf. "Van het ras Fleckvieh. Die geven minder melk, maar hebben daar ook minder hoogwaardig gras voor nodig."

De boerderij van Duijndam laat zien dat het kan, zegt Rik Grashoff, Tweede Kamerlid namens GroenLinks. "Dat je als modern boerenbedrijf een goede boterham kunt verdienen én aan effectief weidevogelbeheer kunt doen."

Maar volgens Grashoff stemt het grotere plaatje somber. De populaties van kenmerkende Nederlandse weidevogels als de grutto, scholekster en kievit hollen achteruit. Neem de grutto, zegt de politicus. "Een nationaal symbool. Pakweg veertig jaar geleden broedden er 120.000 gruttoparen in ons land, nu zijn dat er minder dan 40.000."

Grashoff vindt dat Nederland, als weidevogelland, een internationale verantwoordelijkheid heeft. Veertig procent van alle grutto's in Europa broedt hier. Maar er gebeurt te weinig om de grutto en alle andere weidevogels te beschermen. "Gaan we zo door, dan zijn er in de toekomst geen vogels meer in de wei. Het is vijf voor twaalf."

Het Tweede Kamerlid presenteert vandaag de initiatiefnota 'Vogels de Weide Wereld in', met daarin een voorstel voor nieuw nationaal weidevogelbeheer. Meer weidevogelgebied, betere verdienmodellen en langere beheercontracten moeten de vogels redden. Voor de 'kenmerkende soorten' als grutto, scholekster, tureluur, slobeend en kievit moeten 'harde doelstellingen' komen, zoals een per soort na te streven minimumaantal.

Ruim een jaar geleden diende Grashoff samen met Tweede Kamerlid Henk Leenders (PvdA) een motie in, waarin zij de overheid opriepen de weidevogels te redden. Die werd aangenomen, maar actie vanuit de overheid bleef uit. Staatssecretaris Martijn van Dam (PvdA) van economische zaken kijkt weg van het probleem, vindt Grashoff. "De weidevogels staan onder druk. En we staan er bij en kijken er naar. Daarom kom ik nu zelf met een wetenschappelijk onderbouwd plan. Gesteund door de Vogelbescherming en Natuurmonumenten." Omdat op 1 januari van 2017 de nieuwe Natuurwet ingaat, kan zijn plan ook snel worden ingevoerd, zegt Grashoff.

Het huidige agrarische natuurbeheer levert volgens het Tweede Kamerlid te weinig op. De samenwerkende boeren en natuurorganisaties (agrarische collectieven) die het weidevogelbeheer uitvoeren, vechten volgens Grashoff tegen de bierkaai. Want door intensivering van de landbouw en klimaatverandering leveren weidevogelvriendelijke maatregelen, zoals later maaien, minder op. Ook controleren provincies onvoldoende op het resultaat.

Groene woestijn

"Mede door de afschaffing van het melkquotum maaien boeren hun gras eerder en vaker. Er ontstaan monoculturen en die vragen meer mest. Dat gaat weer ten koste van de bodemkwaliteit, en daarmee daalt de biodiversiteit die weidevogels nodig hebben. Ecologen waarschuwen dat het Nederlandse grasland in een 'groene woestijn' dreigt te veranderen." Het kruiden- en insectrijke, hoge gras dat de kuikens van soorten als de grutto, kievit en scholekster vereisen, verdwijnt. Daarom wil Grashoff dat het beleid meer boeren stimuleert mee te doen en dat het agrarisch natuurbeheer effectiever wordt. Nu is het volgens de parlementariër te moeilijk voor boeren om weidevogelbeheer te combineren met hun andere werk.

Om meer grutto's, scholeksters en kieviten op de Nederlandse weiden te krijgen, zegt Grashoff, hebben zij meer leefgebied nodig. Weidevogelvriendelijke grond, die intensief beheerd wordt door boeren en natuurorganisaties. Onderzoeksinstituut Alterra berekende dat 40.000 gruttobroedparen 200.000 hectare aan weidegrond nodig hebben.

Op een derde daarvan is intensief agrarisch natuurbeheer nodig. "Op het ene stukje doe je dat wel, op het andere niet. In de kansrijke gebieden doe je aan mozaïekbeheer." Grashoff liet uitrekenen dat op 70.000 hectare weidegrond beheer nodig is. De helft daarvan bestaat al, maar er moet nog 35.000 hectare aan leefgebied voor de weidevogels bij. Die wil Grashoff vinden op landbouwgrond. "Niet idioot veel als je nagaat dat we daar in Nederland een miljoen hectare van hebben."

Maar om zo'n grote lap grond weidevogelvriendelijk te maken, is geld nodig. Want intensief rekening houden met die dieren kost boeren opbrengst. Daarom wil de politicus per intensief beheerde, gruttovriendelijke hectare een kleine 600 euro gaan vergoeden. De totale kosten: twintig miljoen euro.

De helft daarvan moet uit Europees landbouwgeld komen. Voor de andere tien miljoen wil Grashoff dat de overheid zijn portemonnee trekt. Ook wil hij dat boeren meer zekerheid krijgen bij het afsluiten van contracten voor natuurbeheer. Nu lopen die zes jaar, maar dat moet achttien jaar worden. "Voor bepaalde dingen moet je investeren. Als je tijdelijk grondwater wilt verhogen bijvoorbeeld, heb je stuwtjes, sluizen en pompen nodig."

Het 'weidevogelredplan' van Grashoff kost overheidsgeld, maar dat wil de politicus geleidelijk verminderen. Met nieuwe verdienmodellen moet het beheer zichzelf gaan bedruipen. Door middel van weidevogelmelk, bijvoorbeeld. Bij Jumbo ligt die al in de schappen, zegt Grashoff. "Er zijn steeds meer consumenten die dat belangrijk vinden en bereid zijn daar wat meer voor te betalen. Als maar wordt uitgelegd dat je de vogels daarmee helpt. De overheid moet dat stimuleren. Om het vliegwiel draaiende te krijgen."

In de polder van Delfgauw hoeven de weidevogels zich voorlopig geen zorgen te maken. Jan Duijndam vertelt dat er dit voorjaar ruim tweehonderd vogels broedden. Hij is ervan overtuigd dat dat ook in de niet-biologische landbouwsector kan. Maar het hangt van de persoon af.

"Je moet er passie voor hebben. Als boer moet je net zo blij zijn met een zomertaling of kemphaan als met een koe die dertig liter melk geeft."

LTO wil wel

Boerenbelangenorganisatie LTO is in principe positief over het weidevogelplan van Grashoff. Ieder initiatief dat de grutto meer kans biedt, kan op steun rekenen, zegt LTO-woordvoerder Johan Boonen.

"Het realiseren van intensief agrarisch natuurbeheer op 35.000 hectare grond is een hele opgave, maar het is haalbaar. LTO is bereid dat te ondersteunen. Zeker als we gelijktijdig een aantal andere zaken aanpakken. Zoals het beheer van predatoren die het op weidevogels gemunt hebben."

Maar, benadrukt Boonen, dat nieuwe gruttogebied gaat alleen doorgang vinden als de vergoeding voor boeren marktconform is. En dat is de 575 euro per hectare die Grashoff over heeft voor agrarisch natuurbeheer volgens LTO niet. "Grashoff mag niet verwachten dat een boer jaar in jaar uit geld toelegt op natuurbeheer. Dat kunnen boeren zich financieel helemaal niet veroorloven."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden