Op Blue Monday kleurt de maan rood

Beeld SS/Trouw

Wie vroeg opstaat, kan de maandag beginnen met een bijzonder schouwspel. Tussen half vier en negen uur ’s ochtends is er zicht op een bloedmaan én een supermaan.

Maandag 21 januari is het Blue Monday, werelddepressiedag, maar de maan maakt er juist een spektakeldag van. In de vroege ochtend trekt ze door de schaduwkegel die de aarde achter zich werpt, en blijft van het schijnsel van de volle maan slechts een rode gloed over, een bloedmaan.

Hap uit de schijf

Het schouwspel begint even na half vier, als de maan de zogeheten bijschaduw binnengaat en iets van haar helderheid verliest. Dit is het gebied van waaruit de aarde een deel van het zicht op de zon wegneemt. Een uur later treedt de maan de kernschaduw binnen en wordt er een hap uit de schijf genomen. Tussen kwart voor zes en kwart voor zeven is de verduistering compleet. Daarna herhaalt de voorstelling zich in omgekeerde volgorde. Om tien voor negen is de eclips afgelopen, maar dan is de maan al een paar minuten achter de horizon verdwenen.

Tijdens een maansverduistering staat de aarde precies tussen zon en maan in. Daardoor is het bij een eclips altijd volle maan. Maar doordat het baanvlak van de maan niet precies in het baanvlak ligt waarmee de aarde om de zon draait, is er niet bij iedere volle maan een verduistering. Meestal scheert ze onder of over de schaduwkegel van de aarde heen.

Beeld SS/Trouw

Er zijn twee tot vier verduisteringen per jaar, maar die zijn lang niet allemaal totaal, en ook niet allemaal in Nederland zichtbaar. De volgende totale maansverduistering die in Nederland goed te volgen is, is op 7 september 2025. Maar zoals nu het allerlaatste stukje van het spektakel achter de horizon plaatsvindt, missen we dan het begin.

Pas op 20 december 2029 is er een totale eclips die in Nederland geheel van begin tot einde valt waar te nemen.

Het KNMI verwacht voor maandag een koude, maar heldere ochtend.

Bloedmaan

Als de maan in de schaduw van de aarde kruipt, kan het zonlicht haar niet meer bereiken. Bijna niet meer: de dampkring van de aarde werkt als een lens en buigt het licht van de zon enigszins af, waardoor het via een bocht alsnog bij de maan kan komen. En doordat blauw licht in de dampkring alle kanten op wordt verstrooid, terwijl rood licht er nog wel doorheen komt, krijgt de maan een rode gloed. Wie tijdens de verduistering op de maan staat, ziet in één oogopslag alle zonsondergangen en –opkomsten. Dit gebeurt overigens altijd bij een volledige maansverduistering. Of het bloedrood wordt dan wel oranje of zelfs grauw, hangt af van de hoeveelheid stof in de atmosfeer.

Blauwe maan

Omdat de derde maandag van januari volgens sommigen de deprimerendste dag van het jaar is, wordt die wel Blue ­Monday (blauwe maandag) ­genoemd. Dat heeft niets te maken met het begrip blauwe maan.
Dat wordt gebruikt als het in één kalendermaand voor de tweede keer volle maan is. Dat is nu niet het geval. Een blauwe maan is een zeldzaamheid: tussen twee volle manen zitten 29,5 dagen.
Die uitzonderlijkheid komt ook terug in het taalgebruik. De Engelse uitdrukking (Once in a) blue moon duidt op een zeldzame gebeurtenis, terwijl onze ‘blauwe maandag’ wordt gebruikt voor een zeer korte periode.

Supermaan

Het is maandag ook supermaan. De satelliet volgt een ellipsbaan en staat maandag in het zogenoemde perigeum, het punt dat het dichtst bij de aarde ligt (356.400 km terwijl het verste punt op 406.700 km ligt). Maandagavond om negen uur, om precies te zijn. Tijdens de eclips is ze dus nog net niet op dat punt.
De maan lijkt daardoor iets groter maar dat verschil is met het blote oog nauwelijks waarneembaar. Bovendien, zo super is het niet dat de maan in het perigeum staat. Haar snelheid is dan het hoogst waardoor de eclips relatief van korte duur is.
De maan staat tijdens de verduistering wel laag en daardoor lijkt ze groot. Dat komt doordat we haar grootte én de afstand moeten schatten. Daar gaat iets mis, al is nog niet onomstotelijk vastgesteld wat er misgaat (vergelijking met gebouwen aan de horizon, het schatten van de horizontale of verticale afstand).
Feit is dat de illusie verdwijnt als je een foto van de maan maakt, of haar tussen je benen door bekijkt.

Lees ook:

Ook het heelal is niet veilig voor nepnieuws

Goh, wat is de natuur toch mooi. De ‘supermaan’ was zo’n spektakel dat de hele wereld uit zijn slaapkamerraam leek toe te kijken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden