Op bezoek in het land van Trump en kolen

De vroege ochtend in Letcher County in Kentucky.Beeld ellen kok

Amerika gaat diep verdeeld op weg naar de Congresverkiezingen van 6 november. Voor- en tegenstanders van president Trump begrijpen niet wat de andere kant bezielt. Een stadje in het linkse Massachusetts nodigde eerder inwoners van het rechtse Kentucky uit. Nu is het tijd voor een tegenbezoek.

 Vijftien uur rijden is het van Leverett in Massachusetts naar Whitesburg in Letcher County, Kentucky. Dat was het plan, in april van dit jaar. “We hadden er enorm veel zin in”, vertelt Paula Green, expert conflictbeheersing in Leverett en de leider van het uitwisselingsproject Hands Across the Hills. “Maar toen zei iemand: dat kan mijn rug niet aan. De volgende zei: ik wil zo lang niet van huis zijn. Een voor een besloten ze om te vliegen. Uiteindelijk vloog iedereen. Dat vonden we pijnlijk, want de mensen daar hadden er het geld niet voor. Toen bedachten we: die mensen hebben bij ons gelogeerd. Ze hebben heel Leverett gezien. Wie houden we hier voor de gek?”

De mensen uit Kentucky hadden nog meer gezien. In de auto op de terugweg hadden ze gegierd van het lachen over het eten. Nell Fields uit Kings Creek: “Allerlei mensen hadden gerechten gebracht, en bij elke schaal stond iets geschreven over de inhoud: glutenvrij, suikervrij, dat soort dingen. Dat is hier zo anders. We koken allemaal hetzelfde en je zult nooit zo’n opschrift zien. Hoogstens ‘oma’s knoedels’, zodat iedereen weet dat hij er snel bij moet zijn.”

Paula GreenBeeld Ellen Kok

Voor de zekerheid hadden ze nog even met Leverett gebeld, hoe dat nu moest met het eten. Maar ze werden gerustgesteld: kook maar gewoon zoals je gewend bent.

De eerste maaltijd is in Hemphill, het voormalige mijnwerkerskamp waar Gwen Johnson in haar vrije tijd de bakker is. Langs de weg erheen is de armoede van het gebied goed te zien, vertelt Paula Green: “Je komt door plaatsjes waar alle winkelruiten dichtgespijkerd zijn, er is bijna niets over, heel akelig.”

Het is de laatste jaren hard bergaf gegaan met Letcher County. De kolenindustrie had geen verweer tegen de steeds maar dalende prijs van aardgas. De ene na de andere mijn sloot. Het district moest het telkens met nog minder belastinggeld doen. Nell Fields uit Kings Creek werd er niet persoonlijk door bedreigd: haar man heeft zijn pensioen als mijnwerker en politieman en zelf werkt ze bij de universiteit van Kentucky. “Maar ik voelde een overweldigend verdriet. De angst slaat je om het hart als je ziet dat er bij het ene na het andere gebouw, een gemeenschapshuis, een bejaardencentrum, iemand langskomt en de deur voorgoed op slot doet.”

De armoede van Appalachia, het berggebied waartoe Oost-Kentucky behoort, is al veel langer spreekwoordelijk. Tot ergernis van de inwoners. Gwen Johnson, de vrijwillige bakker in het gemeenschapshuis van Hemphill: “De media hebben ons altijd afgeschilderd als vies, ongeschoeid, ongeschoold en ongastvrij. Toen uit Leverett het verzoek voor de uitwisseling kwam, vroeg ik me af of het niet alweer een poging was om misbruik van ons te maken.”

Nell FieldsBeeld Ellen Kok

Dat ongeschoolde was ooit maar al te waar en dat leverde Kentucky de nog altijd levende traditie op van line singing in de kerk. Paula Green was gefascineerd: “Ik had er nog nooit van gehoord. Dat is zingen waarbij één man telkens een regel van een gezang zingt, en dan zingt heel de gemeente, geleid door vijf mannen die voorin zitten, die regel nog eens. Dat stamt uit de tijd dat bijna niemand kon lezen. Heel interessant; ook heel erg gedomineerd door mannen, wat ons natuurlijk een beetje onrustig maakte.”

Armoede maakt dat mensen op elkaar zijn aangewezen. Het viel Nell Fields op dat er tijdens haar bezoek in Leverett, tijdens een informatie-avond voor de hele plaats, wel tweehonderd mensen kwamen luisteren naar wat de mensen uit Kentucky te vertellen hadden, en dat daar voor hun gastvrouwen en gastheren uit Leverett vaak nieuwe gezichten bij waren. “In een gebied als dat van ons, met kleine plattelandsgemeenschappen, leer je iedereen wel kennen. En bovendien zijn de meesten ook nog familie, als je ver genoeg teruggaat.”

In Appalachia is de gemeenschap zo hecht, merkte dichteres Sharon Dunn uit Leverett, dat het bij veel mensen niet eens opkomt om te vertrekken. Heel anders dan in haar eigen omgeving. “Wij zijn er aan gewend dat onze kinderen vertrekken naar een universiteit ver weg. Onze zoon ging trouwens niet zo ver weg, maar hij woont nu wel in San Francisco, en dat vinden we prima.”

Haar man, schrijver John Clayton: “Dat vinden we helemaal niet prima...” Sharon: “Maar we worden geacht het prima te vinden.”

Sharon DunnBeeld Ellen Kok

Je zou kunnen verwachten dat mensen die in zo’n los verband leven, met elkaar en met hun kinderen, onderling ook flink verschillen in opvattingen. En toch stond Leverett even eendrachtig achter Hillary Clinton als Letcher County achter Donald Trump. Nell Fields uit King’s Creek begrijpt dat wel. “Ik denk dat hun levenservaringen hetzelfde zijn. Als je opgroeit, en veel reist, en in verschillende plaatsen woont en studeert, en veel verschillende mensen ontmoet, dan bekijk je het land anders dan wanneer je nogal geïsoleerd in een afgelegen landelijk gebied leeft. Ik wil niet zeggen dat mensen hier nooit reizen, maar niet voor onderwijs of om eens ergens anders te wonen. Ze gaan op vakantie, hebben daar weinig contact met anderen, ze liggen op het strand en komen terug. En een andere reden dat ze in Leverett progressiever kunnen denken, is dat ze meer geld hebben.”

Maggards Cash Store, een kruidenierswinkel in Letcher County. Links een klok gemaakt van steenkool met een tekst die het winnen van steenkool verdedigt als de manier van leven in Kentucky.Beeld kok

In Letcher County blijven de jongeren dus waar ze zijn, zelfs als er geen werk is. Dat geeft problemen waar de bezoekers uit Leverett van schrokken. Paula Green: “Een vraag die we in Kentucky kregen en die ons met stomheid sloeg was: waarom vertrouwden jullie ons destijds in Leverett in jullie huizen, als volslagen vreemden? Ik begreep de vraag niet eens. Wat hadden jullie ons dan kunnen aandoen, vroeg ik. Nou, zeiden ze: ons bestelen. Ze vertelden dat in hun gemeenschappen, vanwege de om zich heen grijpende verslaving aan opioïden, mensen elkaar beroven van elke luxe die ze hebben, en dat is al niet veel. Een televisie of een broodrooster om 5 of 25 dollar te krijgen voor de volgende dosis. Mensen maken zich zorgen om hun oude ouders, hun kinderen. Bij ons is er in plaatsen om ons heen ook wel verslaving, maar we voelen ons veilig. De deur gaat niet op slot.”

Ook in Letcher County was er tijd ingeruimd voor formele rondetafelgesprekken, zoals Paula Green die in Leverett had geleid. “We kregen het weer over Trump; degenen die destijds Trumpers waren, waren het nog steeds, ondanks alles wat hij sinds hun bezoek allemaal weer gedaan had. En daar hadden we het moeilijk mee.” Velda Frayley uit Cowan in Letcher County heeft daar bijna plezier in. “Ik behoorde tot de meest uitgesprokenen. Ik ben het eens met wat president Trump voor het land probeert te doen. Onze welvaart terugbrengen, de banen, de mensen beschermen tegen de misdadigers. Iemand vroeg: wat moet hij doen zodat je hem niet goed meer vindt? Ik zei: ik zou het niet weten, misschien een moord plegen?”

Maar ook Nell Fields, geen Trumpaanhanger, biedt weerstand tegen de vanzelfsprekendheden uit het noorden. “Sommige mensen uit Leverett zeiden: begrijpen ze dan niet dat zijn beleid hen schaadt in plaats van helpt? En dat is waar. Maar wat progressieve politici zien als helpen, is mensen een minimaal inkomen verschaffen, een uitkering. Wat ze echt nodig hebben, zijn kansen. We zijn allemaal geboren met een enorme behoefte aan zinvol werk, zelf onze kost te kunnen verdienen. Zonder dat verlies je een deel van jezelf. Mensen hebben werk nodig. Zelfs als ze dat zelf, gevangen in een cyclus van armoede en bijstand, niet meer zien.”

Velda FrayleyBeeld ellen kok

Opnieuw legde de politiek het af tegen de ontstane vriendschappen. Paula Green: “Dat heb ik ervan geleerd. Dat een mens meer is dan op wie hij of zij heeft gestemd. Dat er mensen kunnen zijn met wie ik diepe politieke meningsverschillen heb én waar ik veel om geef. En dat in zekere zin geografie je bestemming bepaalt. Mensen stemmen op een bepaalde manier vanwege de mensen om hen heen, en hoe ze zijn opgevoed en onderwezen. Dat is misschien ondoordacht, maar het is een stem die gebaseerd is op hun loyaliteit, of hun pijn of hun angst. Wij meten ons daar een oordeel over aan, maar dat doen zij ook. Ik zie ze niet meer als alleen Trumpstemmers. Dit zou op veel meer plaatsen in Amerika moeten gebeuren.”

Op de laatste dag van het bezoek aan Letcher County kwam iedereen nog één keer bij elkaar. Paula Green: “We zeiden: misschien is dit dan ons afscheid. Maar niemand kon zich voorstellen dat het zomaar ophoudt. Dus toen heb ik voorgesteld om te brainstormen wat we hierna konden doen. En daar kwamen heel veel dingen uit. Maar de projecten die er kwamen, vlotten niet zo. We zijn toch heel verschillend, ook in ons vermogen en de gelegenheid om dingen te organiseren.”

Jaloers

Vergeefs was de uitwisseling niet. Regelmatig komen in het mediacentrum Appalshop in Whitesburg in Kentucky een paar mensen samen om via de computer te confereren met mensen uit Leverett in hun huizen. In Leverett zelf begon de groep, jaloers op de hechte sociale samenhang in Letcher County, een pop-up pub, één avond in de maand.

En uit een buurgemeente van Leverett kreeg Paula Green een onverwacht verzoek: iemand die op een informatieavond was geweest en de gasten uit Kentucky had aangehoord, had een idee over weer een andere uitwisseling. Ze had een nicht in South Carolina. Die nicht, blank, had weer goede contacten met Afro-Amerikanen daar.

Paula Green: “Het idee is dat ik daar een soortgelijke dialoog opstart. In januari gaan we er heen, met mensen van hier en ik wil ook mensen uit Kentucky uitnodigen, want die vertegenwoordigen weer een andere cultuur. Dan moeten ze wel een aantal zwarten meenemen, dat doen wij ook, alle groepen moeten gemengd zijn.” Het wordt interessant: “South Carolina was deel van alle problemen, deel van de oude Confederatie. Je kunt er plantages bekijken en slavenmarkten.” Het wordt ook spannend: “Ras ligt in dit land moeilijker dan politiek. Niets is gevoeliger.”

Lees ook: 

Dezelfde heuvels, twee Amerika's

Deel 1 van het tweeluik over verzoening in het tijdperk-Trump.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden