Op arbeidsmarkt wordt gezocht naar beste van twee werelden

door Wilma van Meteren

„De Denen hebben veel beter door dat je niet de banen, maar de werknemer moet beschermen. Ze kunnen daardoor mee in de dynamiek van de nieuwe wereld, waarin landen als China en India de koers bepalen”, zegt hoogleraar Ton Wilthagen.

De arbeidssocioloog, verbonden aan de Universiteit van Tilburg, is lid van de expertgroep die de Europese Commissie adviseert over modernisering van het arbeidsmarktbeleid en werkt aan een concept om Europa vooruit te helpen. Die arbeidsmarkt moet een beter antwoord hebben op de globalisering en de vergrijzing en tegengaan dat mensen aan de kant komen te staan. „Het mag geen exclusief feestje worden.”

Naast migratie is er een groter aanpassingsvermogen van werknemers en bedrijven nodig om de welvaartsstaat te behouden. Die omslag is niet zomaar gemaakt, ervaart Wilthagen, die ook betrokken is bij een internationale conferentie over innovatie van de arbeidsmarkt volgende week in Amsterdam. „Er zijn veel krachten die vernieuwing tegenhouden.”

Op zijn spanningsboog staan de 25 EU-landen aan de ene kant en de Europese Commissie aan de andere kant. Ze moeten elkaar ergens in het midden treffen. De lidstaten willen hun sociaal-economisch beleid niet uit handen geven, elk heeft zijn eigen aanpak. Pleitte voorzitter Delors van de Europese Commissie in de vorige eeuw nog vurig voor een Europees minimumloon en andere sociale standaards, de huidige Commissie moet daar niets van hebben.

De grote uitdaging voor Wilthagen en zijn expertgroep is echter wat hij zelf omschrijft als het verzoenen van de dynamiek van de nieuwe wereld met die van de oude wereld, ,,het beste van twee werelden”. Zonder vernieuwing is het risico dat Europa blijft hangen in een statische arbeidsmarkt die onvoldoende kan inspelen op technologische en internationale ontwikkelingen. Aan de andere kant loert het gevaar dat alleen de dynamiek van de nieuwe wereld wordt overgenomen zonder mensen te beschermen.

De Europese Commissie heeft deze koppeling onder de noemer flexicurity inmiddels van harte omhelsd. „Flexibiliteit (van werknemers) is pas mogelijk als er zekerheid is”, zei eurocommissaris Spidla (sociale zaken) deze week in het Duitse Handelsblatt. „Je bestijgt ook geen steile bergwand zonder borglijn.”

Voor de Tilburgse hoogleraar staat vast dat werknemers de zekerheid van een baan op den duur moeten inruilen voor werkzekerheid, met steun van een inkomen bij werkloosheid en meer zekerheden voor goede combinaties van werk en privé. Flexibiliteit moet bovendien niet beperkt worden tot makkelijker ontslaan en inhuren van personeel. Ook binnen bedrijven en organisaties zou er meer souplesse kunnen komen, bijvoorbeeld via uitgekiende roosters en deeltijdwerk, in functies (makkelijker overstappen van de ene naar de andere baan met behulp van scholing) en in lonen. ,,Het betekent veel investeren in menselijk kapitaal.”

Ook Nederland heeft daar volgens de arbeidsmarktexpert nog veel in te doen. ,,Als je alleen al naar het aantal scholingsdagen in de cao’s kijkt, lopen we zwaar achter bij de Scandinavische landen. In Denemarken zijn er in de slechtste cao, die van de slachterijen, al vier keer zoveel als bij ons in de bouw.” Ook het ontslagrecht, een heet discussiepunt tussen bonden en werkgevers, zou veel transparanter moeten. ,,Nog steeds kunnen bedrijven honderden mensen afschuiven, waarin ze te weinig hebben geïnvesteerd. Maar over vijf jaar, met de krapte op de arbeidsmarkt, komt dat als een boemerang terug. We moeten zorgen dat deze werknemers langer inzetbaar blijven, voor ouderen bijvoorbeeld deeltijdpensioen ontwikkelen.”

Cruciaal bij deze vernieuwing is vertrouwen tussen overheid en sociale partners, onderstreept de hoogleraar. Dat is in Nederland de laatste jaren afgenomen. Illustratief noemt hij dat er bij het indienen van de nationale werkgelegenheidsplannen twee versies naar Brussel werden gestuurd, een van het kabinet en een van de sociale partners. ,,Dan krijg je een Belgische situatie, waar standaard een Vlaams en een Waals plan wordt ingezonden.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden