Op aarde blijven is veel te riskant

Als we naar Mars gaan, zal dat niet met de Nederlandse Mars One zijn. Joris van Casteren doet verslag van een bijzonder project.

Bart Braun

'Binnen twintig jaar wonen er mensen op Mars. We zullen wel moeten', staat er op het omslag van Stephen Petraneks boekje 'Hoe we zullen leven op Mars'. Vroeg of laat zal een ramp, al dan niet door onszelf veroorzaakt, de aarde ongeschikt maken voor menselijke beschaving, is de boodschap van de Amerikaanse maker van ondermeer Discover. Zolang we ons niet verspreiden, stoppen we al onze eieren in één mand.

Voor wie het behoud van de mensheid en het vergroten van wetenschappelijke kennis niet genoeg reden vindt, is er nog een argument: geld. In de asteroïdengordel tussen Mars en Jupiter vallen diverse delfstoffen te winnen. Moeilijk? Extreem. Er valt wel ècht iets te halen: 100 miljard dollar. Per aardbewoner, wel te verstaan. Vanaf Mars, dat dichterbij ligt en een zwakkere zwaartekracht heeft, is die weelde makkelijker te bereiken.

Als de schatzoekers eenmaal gaan, is er ook werk in smelterij, restaurant en vermaak. Een kaartje naar Mars via ruimtevaartbedrijf SpaceX moet een half miljoen gaan kosten. Als een op de honderdduizend mensen dat kan en wil betalen, is er een markt. SpaceX-baas Elon Musk - ook van PayPal en Tesla - verwacht dat zijn bedrijf tegen 2050 zo'n 50.000 mensen heeft verhuisd naar onze buurplaneet. Overheidsorganisatie Nasa is wat voorzichtiger in haar prognoses, maar ook die hoopt ergens in de jaren dertig de eerste mensen op Mars te zetten.

Die pioniers moeten eten hebben, vloeibaar water en zuurstof, maar dat zijn allemaal kwesties die met de juist techniek op te lossen zijn, meent Petranek.

Zijn boek is onderdeel van de zogeheten TED-reeks, geïnspireerd op de gelijknamige lezingen. Net als de praatjes moeten ook de teksten toegankelijk en behapbaar zijn. Het grote voordeel van de 80 pagina's tekst is dat de lezer 'Hoe we zullen leven op Mars' in een middagje kan doorwerken. Het nadeel is dat allerlei levensgrote obstakels voor de Marskolonisatie wel erg makkelijk buiten beeld blijven.

Ademen? Nasa heeft een apparaat dat kooldioxide uit de Marsatmosfeer kan omzetten in zuurstof. Nou hoeft het apparaat alleen nog naar Mars, en duizend keer zo groot, en draaiend op een kernreactor, die ook op Mars gebouwd moet worden. Straling op de planeet? Tsja, misschien kunnen we de wettelijke limiet wat ophogen. En anders passen we gewoon de mensheid aan met genetische modificatie. De TED-reeks wil 'kleine boeken over grootse ideeën' aanbieden, maar de kolonisatie van Mars is een maatje te groot voor zo'n boekje.

Aan het Nederlandse project Mars One besteedt Petranek slechts enkele zinnen. De uitvinder/ondernemer Bas Lansdorp lanceerde een paar jaar geleden het idee om een geselecteerde groep mensen op enkele reis naar Mars te sturen. Deelnemers zouden daar dus overlijden. Binnen een jaar of tien moesten de eerste Marsbewoners vertrekken.

Het idee was om het project te laten financieren door televisiemaatschappijen die de selectie en de reis zouden uitzenden. De aanname dat zoiets het populairste programma aller tijden zou zijn, noemt Petranek 'redelijk', maar de organisatie heeft de financiën niet op orde, stelt hij vast.

Vanuit historisch oogpunt is dat alles wat u over het project Mars One moet weten: ambitieus idee, kwam nooit echt van de grond. Maar als u om die reden 'Mensen op Mars' van journalist Joris van Casteren laat liggen, mist u wel een geweldig goed boek. Van Casteren volgde het project, de initiatiefnemers en de aspirant-Marsreizigers uit binnen- en buitenland, en doet daarvan verslag.

In het begin is alles nog heel normaal rond het project. De plannen van Mars One zijn ambitieus, maar genoeg mensen geloven erin om de onderneming op gang te krijgen. De Nederlandse deelnemers zijn weliswaar niet het soort supermensen dat Esa en Nasa als astronaut rekruteren, maar ze komen over als zinnige mensen die zich niet af laten schrikken door het vooruitzicht op Mars te sterven.

Naarmate de tijd en het boek vorderen, raken de kandidaten steeds verder weg van de realiteit. Van Casteren vertelt over bijzondere Marsonderzoekers uit het verleden, zoals de tirannieke Deen Tycho Brahe, die dacht dat de zon om de aarde draait, en de Amerikaan Percival Lowell, die allerlei kanalen ontwaarde op Mars en concludeerde dat die in een razend tempo door de Marsbewoners werden gegraven.

Terug in onze tijd spreekt de auteur kandidaten rond het Mars One-project die uitleggen dat 'een Marsreis ook een tocht naar een nieuwe plaats in ons brein betekent', of dat er vooral veel drugs mee moeten op reis. Via een afgewezen Russische Marsreiziger die een komeetinslag van dichtbij meemaakte, verneemt hij van 'ruimtegasten' die in de buurt van de inslag zijn opgedoken, en die het een goed idee vinden dat er mensen naar Mars gaan.

Van Casteren blijft op gepaste journalistieke afstand: hij oordeelt niet, hij schrijft slechts droogjes op wat er te zien en te horen is. Het is literaire non-fictie op z'n best. Gaandeweg het boek wordt steeds duidelijker dat het project als een mislukte pudding in elkaar stort.

Het geld komt maar niet rond, waarna Mars One probeert om het bij een oliesjeik uit de Verenigde Arabische Emiraten te halen. Daar spreekt in 2013 een raad van geestelijken een fatwa uit over het project. Wetenschappers die eerst mee dachten te doen, trekken zich terug. De organisatie ontloopt Van Casteren.

Pas op de allerlaatste bladzijden van zijn boek laat de auteur iets van zijn eigen mening zien, als hij een parallel trekt tussen de kolonisatie van Mars en die van Noord- en Zuid Amerika. "De toenmalige fantasieën over dat geheimzinnige land, waar gouden rivieren zouden stromen en antipodische wezens zouden wonen, komen op bepaalde punten nogal overeen met de moderne Marsfantasieën, zo valt op."

Het zal duidelijk zijn dat initiatiefnemer Lansdorp van de Mars One niet de nieuwe Christoffel Columbus zal zijn, concludeert Van Casteren. Maar wie weet, misschien is de mediagenieke Musk dat wel, of zorgt anders die goede oude Nasa voor een doorbraak.

Stephen L. Petranek: Hoe we zullen leven op Mars Amsterdam University Press; 120 blz. euro 14,95

Joris van Casteren: Mensen op Mars.

Relaas van een manmoedige poging

Prometheus; 336 blz. euro 19,95

Van Casteren schrijft literaire non-fictie van de bovenste plank; Petranek laat teveel onbelicht

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden