Oosters-Orthodoxen weer niet aan een tafel

Concilie | Eindelijk zouden de kerken samen vergaderen op Kreta. Maar nationalisme nekt de orthodoxe oecumene.

Het had hun eerste concilie sinds 787 moeten worden, maar de 'grote en heilige' vergadering van de Oosters-Orthodoxe kerken dreigt te mislukken nog voordat die is begonnen. De verdeeldheid onder deze kerken is zo groot dat het hele concilie, dat zondag had moeten beginnen, op losse schroeven staat.

De Russisch-orthodoxe kerk, die geldt als de meest invloedrijke van de veertien op nationale basis georganiseerde orthodoxe kerken, heeft zich gisteren geschaard bij vier andere kerken die de bijeenkomst willen uitstellen of afgelasten. Een grote tegenslag voor patriarch Bartholomeüs van Constantinopel, historisch gezien de primus inter pares onder de patriarchen. Voor hem had het concilie een mijlpaal moeten zijn in het streven naar eenheid tussen de orthodoxe kerken.

Aan het zogeheten pan-orthodoxe concilie zijn jaren van beraad vooraf gegaan; het idee werd geboren in 1961, toen de verzamelde orthodoxe kerken een conferentie - lager in status dan een concilie - hielden op Rhodos. Geïnspireerd door de vernieuwing die uitging van het Tweede Vaticaanse Concilie van de rooms-katholieken, klonk ook in orthodoxe kerken de roep om grotere onderlinge eenheid en oecumene met andere kerken.

undefined

Ware kerk

Deze openheid stuitte echter ook op tegenstand - zo traden de Bulgaarse en Georgische orthodoxen in 1997 uit de Wereldraad van Kerken omdat zij zichzelf beschouwen als de enige ware kerk en daarbuiten slechts 'geloofsgemeenschappen' onderscheiden.

Het zijn ook de Bulgaren en de Georgiërs die nu het verzet tegen Bartholomeüs aanvoeren: samen met de Syriërs en Serviërs hadden ze al aangekondigd het concilie niet te zullen bijwonen.

Nu de Russen zich aan hun zijde scharen, heeft Bartholomeüs geen andere optie dan de vergadering inderdaad uit te stellen, zegt Wil van den Bercken, oud-hoogleraar Russisch christendom. Volgens Van den Bercken is het illustratief voor de 'ongeorganiseerdheid' van het orthodoxe christendom dat het concilie op de valreep lijkt te sneuvelen. Er is onder de orthodoxen niet zozeer sprake van theologische geschillen, als wel van nationalistische naijver, zegt hij; de verschillende kerken benadrukken elk vooral hun eigen nationale identiteit. Dit 'religieuze narcisme' verzwakt de orthodoxie, aldus Van den Bercken. Hij acht deze in zichzelf gekeerde attitude niet houdbaar in tijden van secularisatie: "Het moet een keer tot een doorbraak komen."

Het concilie zou op Kreta worden gehouden - ook dat was gevolg van de rivaliteit tussen de verschillende orthodoxe kerken. Bartholomeüs had liever gekozen voor Istanbul - het voormalige Constantinopel - maar dat was tegen het zere been van Moskou. Niet alleen omdat het in politiek opzicht niet botert tussen Rusland en Turkije, ook omdat patriarch Kyrill van Moskou zich als leider van miljoenen gelovigen niet te zeer ondergeschikt zou willen maken aan Bartholomeüs, die in het huidige Turkije slechts op enkele duizenden gelovigen kan bogen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden