Oost-Slavonië stemt over lot Serviërs

VUKOVAR - Gelaten staren de oude mannen van Mirkovci naar de grond. Het gemeenschapslokaal van het dorp staat blauw van de rook. Een honderd inwoners van het dorp hebben net van hun politiek leider te horen gekregen dat het spel uit is.

De gematigde Vojislav Stanimirovic, 'premier' van Oost-Slavonië en lijsttrekker van de Onafhankelijke Servische Democratische Partij, die alle Serviërs in het gebied verenigt, heeft net de laatste hoop op een autonoom Oost-Slavonië voor de Serviërs weggenomen. “Wij hebben het geprobeerd in West-Slavonië en in de Krajina, maar het is ons niet gelukt om onze eigen besturen te vormen binnen Kroatië.”

De voormalige psychiater houdt het publiek voor dat de aanstaande plaatselijke verkiezingen het enige wapen vormen dat de Serviërs nog over hebben tegen de Kroaten. “Alleen als we met zijn allen gaan stemmen kunnen we voorkomen dat de terugkerende Kroaten hier straks de dienst gaan uitmaken.”

Stanimirovic ziet er doodmoe uit. Hij heeft de hele dag in de regionale assemblee van de Serviërs, het hoogste Servische gezag in Oost-Slavonië, gedebatteerd over de vraag of de Serviërs wel aan de verkiezingen mee moeten doen. Hardliners vinden van niet. Zij ageren tot het laatste moment tegen de verkiezingen en de daarop onherroepelijke terugkeer van Oost-Slavonië in Kroatië met demonstraties en referenda.

Tot diep in 1995 wisten etnische Serviërs drie stukken Kroatië bezet te houden: West-Slavonië, de Krajina en Oost-Slavonië, in totaal ruim een derde van het Kroatische grondgebied. Met steun van het reguliere Joegoslavische leger hadden de Serviërs deze gebieden in 1991 bevochten en de Kroaten, minstens zestigduizend, verjaagd. De totaal platgeschoten stad Vukovar langs de Donau werd het symbool van het Servische verzet tegen de Kroatische onafhankelijkheid.

West-Slavonië en de Krajina werden in 1995 in spectaculaire militaire acties door het Kroatische leger 'teruggenomen'. Voor Oost-Slavonië, voorlopig eindstation voor tienduizenden Servische vluchtelingen uit de twee andere gebieden, werd een internationale oplossing uit de hoed getoverd. De voorlopig laatste vredesmissie van de Verenigde Naties in het voormalige Joegoslavië moet nog dit jaar leiden tot de vreedzame opname van het gebied in Kroatië.

“We weten allemaal dat Kroatië verre van democratisch is, maar we hebben geen keus en de internationale gemeenschap belooft onze veiligheid te garanderen”, houdt Stanimirovic de halfgeletterde boeren van Mirkovci voor. “In Servië zelf hebben we geen toekomst, daar zijn al teveel vluchtelingen, hier hebben we onze huizen, onze pensioenen en onze graven.”

Maar de oproep van Stanimirovic om toch vooral te gaan stemmen aanstaande zondag als in heel Kroatië nieuwe gemeenteraden worden gekozen, komt voor de meesten te laat. In het traditioneel overwegend Servische dorp Mirkovci hebben de trotse bewoners geweigerd zich voor de verkiezingen te laten registreren. Hoezo melden voor verkiezingen in een plaats waar je al eeuwen woont?

De Kroaten die ooit in het dorp woonden en sinds de gevechten van 1991 ergens in het Kroatische moederland wachten op het moment dat ze naar hun huizen terug kunnen, hebben zich wel allemaal laten registreren en zo lopen de paar duizend Servische inwoners van het dorp de kans politiek overvleugeld te worden door een paar honderd Kroaten.

Jacques Klein, leider van de VN-missie (UNTAES) kan zich enorm opwinden over de houding van de Serviërs. De reusachtige Amerikaan stelt onomwonden dat de Serviërs het aan zichzelf te danken hebben als ze straks geen behoorlijke vertegenwoordiging hebben in Oost-Slavonië. “Bijna zes maanden hebben ze gehad om hun documenten in orde te maken. Ze hebben tot het allerlaatste moment gewacht totdat de plaatselijke leiders het signaal gaven, en nu is het te laat.” Toch is de Amerikaanse bestuurder van het UNTAES-gebied niet ontevreden over de voorbereidingen aan de verkiezingen. Van alle kiesgerechtigden binnen en buiten het gebied heeft ruim 70 procent zich laten registreren.

De Amerikaan is vastbesloten deze laatste VN-vredesmissie in het voormalig Joegoslavië tot een Amerikaans succes te maken. Intussen is het de laatste dagen voor de verkiezingen een grote chaos op de bureau's in het hele gebied, waar Kroatische ambtenaren onder toezicht van de VN documenten uitreiken aan de Serviërs.

Met name de ruim 60 000 vluchtelingen die sinds 1991 het gebied binnen zijn gekomen vormen een groot probleem. Niemand kan zeggen hoeveel mensen er precies in Oost-Slavonië zijn, laat staan waar ze precies vandaan komen, wanneer ze binnen zijn gekomen en waar ze wonen.

Een strenge Kroatische op het kantoor in Vukovar neemt het zekere voor het onzekere en stuurt iedere Serviër die geen vlekkeloze papieren kan overleggen onverbiddelijk weg. Van de eindeloze rij die zich vanaf 's ochtends vroeg voor het gebouw vormt, komt nog geen tien procent langs haar tafeltje.

Vlak voor sluitingstijd komt de 23-jarige Aleksandr nog even controleren of zijn gegevens nu juist op de registratielijst staan. Eerst was zijn naam fout, later zijn geboortejaar en toen zijn adres. Verkiezingsmedewerkers van de VN en waarnemers twijfelen er niet aan dat de Kroaten tegenwerken waar ze kunnen om ervoor te zorgen dat er zondag zo min mogelijk Serviërs zullen stemmen.

De in totaal ruim 120 000 Serviërs in Oost-Slavonië stemmen zondag niet voor politieke partijen of programma's, zij stemmen voor 'blijven' of 'weggaan'. Als de Kroaten die ver weg in hun vluchtelingenoorden stemmen en zeker 52 procent van het electoraat uitmaken, alle gemeentes krijgen, zullen de Serviërs hun biezen pakken. Als alle geregistreerde Serviërs hun stem uitbrengen kunnen ze misschien een paar gemeentes zelf houden en zichzelf beter beschermen tegen de tienduizenden Kroaten, die meer dan vijf jaar in opvangcentra hebben zitten wachten tot het moment dat ze terug kunnen keren naar hun ruïnes in en om Vukovar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden