Oost-Nederland wil geen goederentreinen langs huizen

Burgers en politici trekken samen op tegen plannen voor uitbreiding cargovervoer per rail

RHEDEN/VELP - Burgergroepen en politici in Oost-Nederland maken zich op voor een nieuw actieseizoen tegen een vloedgolf aan goederentreinen door hun dorp of stad. Staatssecretaris Mansveld (PvdA) van spoorzaken kiest na de zomervakantie een voorkeursroute voor cargotreinen. Die mogen van haar afslaan van de Betuweroute bij Elst (Gld.) en over regulier spoor door Gelderland en Overijssel naar de grensovergang bij Oldenzaal rijden. Dat kan uitgroeien tot dagelijks 60 treinen in 2030. Mansveld besluit over het tracé Zutphen en Hengelo binnen de noordelijke Betuweroute.

De Commissie voor de Milieueffectrapportage uit stevige kritiek op Mansvelds plannen voor deze Goederenroute Oost-Nederland. De informatie die het Rijk erover verstrekt, is volgens de commissie onbegrijpelijk en niet transparant. Het oosten protesteert al jaren. Juist om daar draagvlak te creëren, had de informatievoorziening goed moeten zijn. Ook stelt de commissie dat milieueffecten als extra geluid- en trillinghinder versluierd zijn gepresenteerd in de milieueffectenrapportage (mer).

De samenwerkende overheden in Oost-Nederland, provincies en gemeenten, roepen Mansveld nu op een time-out te nemen. Ze vinden de mer achterhaald door recente bezuinigingen. Het kabinet kortte dit jaar extra op infrastructuurplannen en verkleinde ook het aantal toekomstige goederentreinritten door Oost-Nederland. De aanpassing van bestaand spoor werd uitgesteld tot 2028.

Spoorgoederenvervoerders hameren op het belang van een extra noordelijke cargoroute, zeker na oplevering van de Tweede Maasvlakte. De Betuweroute buigt in Duitsland direct af naar het zuiden. De grens oversteken bij Oldenzaal maakt de treinroute tussen de Nederlandse zeehavens en Noord-Duitsland voor vervoerders aantrekkelijker. KNV Spoorgoederenvervoer wil cargotreinen via de Twentekanaallijn laten rijden, een boemellijntje langs Goor.

Oost-Nederland vraagt een langetermijnvisie van Mansveld, ook over de bestaande goederenroute via Amersfoort, Apeldoorn en Deventer. Dat tracé voldoet al, terwijl op de Veluwezoom, in de Achterhoek en in Twente kostbare verbindende spoorbogen of elektrificatie nodig zijn voor een noordelijke cargoroute vanaf de Betuweroute. Gelderland en Overijssel willen binnenscheepvaart en Betuweroute beter benutten.

Houd Mansveld vast aan haar goederenspoorplannen, dan houdt Oost-Nederland haar aan de toegezegde extra compensatiegelden tegen de treinenoverlast. In september vergadert de Tweede Kamer erover.

Afslaan op de Betuweroute
Het Rijk wil goederentreinen tussen Duitsland en de zeehavens in de Randstad zoveel mogelijk over de Betuweroute dirigeren. Zo ontstaat in de Randstad meer ruimte voor personentreinen. Het is de verwachting van spoorvervoerders dat vooral het containervervoer fors groeit na de oplevering van de Tweede Maasvlakte in 2014.

Op de Betuweroute komen in Gelderland twee afslagen, zodat goederentreinen over de reguliere spoorlijnen naar andere grensovergangen dan Emmerik kunnen rijden. Bij Geldermalsen komt een afslag naar het zuiden, bij Elst (Overbetuwe) naar het noordoosten.

Vooral tegen de noordelijke route, waar tot 1999 nog een goederenlijn was gepland, bestaat massief protest van burgers en politici tegen cargotreinen door dorpen en steden. In 2010 wisten de bewoners van een spoorwijk in Deventer een fly-over voor goederentreinen langs hun huizen tegen te houden.

Trillingen kun je niet verbloemen
Denk nou niet meteen dat Arnoud Scheltema dagelijks met een waterschaal langs het spoor struint in de gemeente Rheden. Hij wil simpel aantonen dat spoortrillingen een nationaal probleem zijn, dat de overheid niet mag wegmoffelen. Hij werkt aan Het Grote Scheurenboek met foto's van beschadigde huizen langs het spoor. "Kun je nagaan, als straks al die goederentreinen hier rijden", zegt hij bij een overweg in Velp (gemeente Rheden).

Scheltema is een veteraan in het Oost-Nederlandse goederentreinenprotest. Hij weet zoveel van de spoorwegpolitiek dat hij zich soms excuseert voor de details. Taaie kost. Dikke dossiers. Wat weet de nieuwste lichting Tweede Kamerleden nog van de in 1999 geschrapte Noordtak-Betuweroute? Wat weten zij nog van het plan uit 2009 om een andere noordelijke Betuweroute te maken? Pal langs zijn woning.

De spoorrails zijn er al tussen Elst (Overbetuwe) en Oldenzaal. Er rijden vooral personentreinen. Scheltema's tuin in het dorp Rheden grenst aan de lijn Arnhem-Zutphen. Daar rijden rond 2030 dagelijks tientallen goederentreinen, nu één of twee. Met Scheltema maken duizenden bewoners langs lijnen in Gelderland en Overijssel zich grote zorgen. "Al denken nog veel mensen dat het wel zal meevallen."

In Velp kronkelen treinen rakelings langs huizen. Hier maakte Scheltema foto's voor het boek. Dat wil hij namens stichting Spoorhinder - '2500 sympathisanten' - na de zomervakantie presenteren aan de vele nieuwe Kamerleden die over spoorzaken gaan. Ongelukken met cargotreinen zoals in Wetteren (België) komen bij deze lobby van pas. Heerlijk, dacht hij toen stiekem. Dan is de urgentie weer duidelijk. "Dit is een nationaal probleem."

De overheid zoekt geen toekomstbestendige route voor goederentreinen maar de goedkoopste, is zijn stelling. De aanwonende betaalt de prijs: waardevermindering van diens bezit, hinder en onzekerheid over de veiligheid. Vraag na vraag werpt Scheltema op. Hoe voorkomt de overheid dat huizen extra barsten? Met Wetteren in het achterhoofd: hoe zit het eigenlijk met de rioleringen langs het spoor?

Een Sprinter rijdt langs zijn waterschaal in Velp. Het water beweegt. Een te simpele proef? Scheltema glimlacht en legt uit: serieuze onderzoekers beweren dat de trillinghinder meevalt verder dan vijf meter van het spoor. Maar waar komen die barsten, ook in zijn eigen huis, dan vandaan? Thuis beweegt het water binnen harder dan pal aan het spoor wanneer een trein passeert. Scheltema: "Mijn schoorsteen is eraf getrild."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden