Oost-Groningen aantrekkelijker

SELLINGEN - Het Teer Vederkruid is terug in Westerwolde, het meest bosrijke, zuid-oostelijke deel van de provincie Groningen. Andere zeldzame planten staan uitbundig te bloeien in het stroomdal van 'de Ruiten Aa', een beek waarvan de oude loop is hersteld.

HANS DE PRETER

De natuur kan ook ongestoord haar gang gaan in het natuurgebied 'De Tjamme' tussen Beerta en Finsterwolde, dat is ontstaan op voormalig akkerland. Blikvanger daar is het beeld 'Herinnering aan een plek' van Semna van Ooij. Wie het beklimt, heeft dank zij een speciaal in de bossen weggekapte laan een onbelemmerd uitzicht op de kerktoren van Finsterwolde in de verte. Het beeld in de stille omgeving noodt tot mijmeren.

Oost-Groningen en de Groningse en Drentse Veenkoloniën hebben een opknapbeurt van ongekende omvang achter de rug, en dat is te zien. In het gebied, dat ooit gold als schoolvoorbeeld van een achtergebleven regio, is sinds de start van de herinrichting in 1985 voor meer dan twee miljard gulden verspijkerd. De ooit kale, vlakke en in het najaar mistroostige landschappen zijn op diverse punten veranderd.

Door het planten van boselementen op strategische plekken, zoals bij Stadskanaal, en door beplanting langs kanalen, zoals in Valthermond, ziet Oost-Groningen er nu zachter uit. Dat een deel van het budget voor de herinrichting is uitgetrokken voor beeldende kunst, kan ook niemand die de Veenkoloniën bezoekt, ontgaan. Er staan meer dan honderd beelden op de meest onverwachte plekken. In Pekela staat een beeld van een hondenkar, in Wildervank 'De Scheepsjager' en onder een viaduct op de weg Veendam-Ter Apel zijn de silhouetten van afgebroken huisjes geschilderd.

On-Nederlands landschap

Westerwolde, het meest zuid-oostelijke deel van de provincie Groningen tussen Ter Apel en Winschoten, was door de zachtglooiende landerijen, de oude bossen en het geboomte langs de weg, altijd al een on-Nederlands landschap. Dank zij de herinrichting krijgt de natuur er nu meer de vrije hand. “De herinrichting van Oost-Groningen en de Gronings-Drentse Veenkoloniën is er niet alleen op gericht het landschap te verfraaien. Het is een zeer veelomvattend plan, waarbij steden en dorpen zijn opgeknapt, de landbouwkundige structuur wordt verbeterd, en waarbij een grootschalige ruilverkaveling plaats heeft”, vertelt W. Sprokholt, secretaris van de Herinrichtingscommissie in Groningen.

De geschiedenis van de herinrichting begint in 1970, wanneer landbouworganisaties voor het gebied van de Gronings-Drentse Veenkoloniën een ruilverkaveling aanvragen. Dat is voor de provincies Groningen en Drenthe aanleiding om na te denken over een grootschaliger opknapbeurt.

De regering krijgt oog voor de problemen in de streek, en stelt in 1972 in de Nota Noorden des Lands een ingrijpende herinrichting voor, met een lange termijn karakter. De opknapbeurt zou er toe moeten bijdragen, dat de stagnatie in de regionale ontwikkeling wordt doorbroken. Vanwege de omvang van het gebied in de twee provincies wordt er zelfs een speciale Herinrichtingswet aangenomen, die in 1979 van kracht wordt.

Veel veranderd

Er komt een Herinrichtingscommissie, die, in overleg met belanghebbenden, een programma voor het 130 000 hectare omvattende gebied maakt. Voorzitter daarvan is momenteel de Groningse commissaris der koningin, H. Vonhoff. De scheidende commissaris is zeer tevreden over de herinrichtingswerkzaamheden die in betrekkelijke stilte constant verder gaan. “Sinds ik in 1981 in Groningen kwam, is er heel veel veranderd in Oost-Groningen. Het gebied is er dank zij de herinrichting enorm op vooruit gegaan.”

Wie in 'De Tjamme' wandelt, krijgt wellicht de indruk, dat de herinrichting er op is gericht van Oost-Groningen één groot natuurreservoir te maken. Terugkeer van natuur is zeker de laatste jaren, sinds de regering in 1990 het Natuurbeleidsplan aannam en in het kader van de Ecologische Hoofdstructuur streeft naar uitbreiding van het aantal natuurgebieden in Nederland, een belangrijk doel van de herinrichting. Maar het is geen doel op zich zelf. “Dat doel is het gebied aantrekkelijker te maken voor de mensen die er wonen, en zo mogelijk ook voor investeerders”, zegt secretaris Sprokholt.

Voor de landbouw zijn de omstandigheden verbeterd door de herverkaveling, maar ook door maatregelen tegen de verdroging van landbouwgronden. Slechte woningen en oude krotten zijn afgebroken; stinkend industrieel afvalwater is al tien jaar verdwenen. Bezittingen die de stad Groningen - de oude koloniale macht die in de zeventiende eeuw de veenkoloniën ontwikkelde - nog in het gebied heeft, worden afgestoten.

Hoewel er inmiddels voor 2,2 miljard gulden aan maatregelen is uitgevoerd, gaan de werkzaamheden nog zeker tien jaar door. Maar Sprokholt is nu al overtuigd van het succes. “Zo hoorde ik Frans Swarttouw van Fokker ooit de vergelijking maken: 'Nederland moet oppassen het Oost-Groningen van Europa te worden'. Dergelijke vergelijkingen hoor je nu al lang niet meer”.

Makelaar Gosen Oldenziel in Veendam, die voor boeren bemiddelt bij koop en verkoop van landbouwgrond, is ook enthousiast. “Het gebied is er als woonomgeving mooier op geworden, dank zij de dorpsvernieuwing en aankleding van het landschap. Ook voor de boeren is het plan een goede zaak geweest”. De prijzen van de landbouwgrond zijn het laatste jaar met drie- tot vierduizend gulden per hectare gestegen.

Burgemeester C. Arlman van Oude en Nieuwe Pekela, die sinds 1990 samen de gemeente Pekela vormen, zegt dat Oost-Groningen nu een gebied is waarmee men voor de dag kan komen. “Voor ons in Pekela was het belangrijkste gevolg van de herinrichting dat afvalwater van fabrieken niet meer door het Pekelder Hoofddiep gaat. Dat is een gigantische stimulans geweest”.

Hij merkt aan reacties van mensen, die na jaren weer eens terugkeren in Oost-Groningen, of die er voor het eerst komen, dat het gebied aantrekkelijker is dan men verwachtte. Er komen al duidelijk meer toeristen. “Alleen wat betreft nieuwe bedrijfsvestigingen heeft dat helaas nog niet tot de 'jump' geleid die we verwachtten. Maar de bedrijfslocaties zijn verbeterd en zijn klaar voor meer bedrijvigheid. De ommekeer zal zeker komen”, aldus Arlman.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden