Oost-Europese landen willen Balkanroute hermetisch afsluiten

Macedonië is bezig een hek te bouwen langs zijn grens met Griekenland. Het bestaat uit twee rijen hekwerk, versterkt met scheermesdraad. Beeld AP

Vier Oost-Europese EU-landen willen de stroom vluchtelingen naar Europa verder indammen, en hebben een minitop belegd om een plan B op te stellen. Volgens de vier landen moet de zogeheten Balkanroute snel afgesloten worden. Daarmee koersen ze af op een confrontatie met andere EU-landen en de Duitse bondskanselier Merkel.

Hongarije, Tsjechië, Slowakije en Polen zijn gefrustreerd over het feit dat de Europese Unie er maar niet in lijkt te slagen om de vluchtelingenstroom uit landen als Syrië een halt toe te roepen. En ze hebben er weinig vertrouwen in dat dat Brussel in de nabije toekomst wel zal lukken.

Hekken
Daarom stellen de vier landen nu zelf concrete maatregelen voor. Zij willen proberen de vluchtroute via Griekenland en de Balkan hermetisch af te sluiten, en Macedonië en Bulgarije helpen bij het bouwen van hekken langs de grens met Griekenland en het opvoeren van de grensbewaking.

"Als het alleen aan ons, de Centraal-Europeanen had gelegen, was die regio al lang geleden afgesloten", zei de Hongaarse premier Viktor Orban, initiatiefnemer van het plan, onlangs. Vandaag voegde hij daaraan toe dat het EU-vluchtelingenbeleid mislukt is en dat Europa zich "weerloos en zwak" opstelt.

De vier zogeheten Visegrád-landen (V4) - een informele praatgroep die in 1991 ontstond toen men bijeenkwam in deze Hongaarse stad - houden vandaag een minitop in Praag om een gemeenschappelijk standpunt op te stellen. Ook Macedonië en Bulgarije zijn daarbij uitgenodigd, en dinsdag praten de vier met Griekenland. Daarmee willen zij druk uitoefenen op de andere EU-leiders, die komende donderdag en vrijdag in Brussel zijn voor een top.

Opendeurbeleid
De Visegrád-landen verzetten zich met name tegen het 'opendeurbeleid' van de Duitse bondskanselier Angela Merkel. Mede op haar aandringen heeft de EU de afgelopen maanden geprobeerd een samenhangend beleid op te stellen om oorlogsvluchtelingen onderdak te bieden, en tegelijkertijd het aantal vluchtelingen te beperken.

Centraal in dat plan staat Turkije, dat drie miljard euro toegezegd kreeg voor de opvang van vluchtelingen en het voorkomen dat grote aantallen zouden kunnen doorreizen naar de EU. Om de druk op Turkije te verlichten hebben EU-landen toegezegd 160.000 asielzoekers te zullen overnemen, en over de lidstaten te verdelen.

De premiers van Slowakije, Polen, Macedonië, Tsjechië, Bulgarije en Hongarije poseren voor een foto tijdens de minitop van de Visegrád-landen, maandag in Praag. Beeld epa

Tot nu toe levert dat EU-plan weinig resultaat op. Ook tijdens deze wintermaanden blijft het aantal vluchtelingen en migranten groot. Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie IOM hebben sinds 1 januari ongeveer 76.000 mensen - zo'n 2000 per dag - Europa via zee weten te bereiken. Vorig jaar kwamen via de Balkanroute in totaal ongeveer een miljoen vluchtelingen de Europese Unie binnen.

Kloof Oost- en West-Europa
Het plan van de Oost-Europese landen is controversieel. Niet alleen omdat het in feite Griekenland uit de Schengenzone duwt, maar ook omdat het de toch al niet geringe tegenstellingen binnen de EU verder vergroot.

De kloof tussen de Oost- en West-Europese lidstaten van de EU wordt steeds dieper. De hele EU maakt zich grote zorgen over de enorme instroom, maar veel West-Europese landen denken die wel aan te kunnen als alle EU-landen meewerken aan de opvang.

Precies daar wringt de schoen. De meeste Oost-Europese EU-lidstaten willen helemaal geen, of zo weinig mogelijk, vluchtelingen opvangen. Zij verzetten zich tegen de nationale quota die in Europees verband zijn afgesproken, en stellen ronduit geen problemen te willen in hun samenlevingen die nu weinig migranten kennen.

'Georganiseerde invasie'
De Tsjechische president Milos Zeman noemde de toestroom eerder 'een georganiseerde invasie', en zei, net als andere Oost-Europese leiders, dat de integratie van moslims 'vrijwel onmogelijk' is in zijn land. Zijn anti-islamretoriek kwam hem op kritiek te staan van de VN en zelfs van zijn eigen regering, maar miste zijn uitwerking niet.

Uit een nieuwe opiniepeiling in Tsjechië blijkt dat 65 procent van de Tsjechen tegen de opvang is van vluchtelingen uit de oorlogsgebieden in het Midden-Oosten. Vorig jaar september was dat nog 50 procent. Van de ondervraagde Tsjechen was maar 28 procent voor opvang, maar onder voorwaarde dat de vluchtelingen terugkeren als de oorlog voorbij is.

Minister Koenders van buitenlandse zaken bracht zondag een bezoek aan de grens tussen Macedonië en Griekenland, en sprak met vluchtelingen. Hij riep EU-lidstaten op hun grenzen niet te sluiten voor migranten, maar de grens effectief te controleren. Beeld anp

Met het plan proberen de vier Visegrád-landen nu het initiatief in het EU-migratiedebat naar zich toe te trekken. "Als de EU niet actief is, dan moeten de Visegrád Vier het doen", verklaarde de Slowaakse premier Robert Fico onlangs. "We moeten effectieve manieren zien te vinden om de grenzen te beschermen."

'Niet het juiste antwoord'
Europese lidstaten maken zich intussen grote zorgen over de initiatieven uit Midden-Europa. Duitsland heeft formeel geprotesteerd tegen de Visegrád-bijeenkomst, en naar verluidt zou Merkel druk op Bulgarije hebben uitgeoefend om niet akkoord te gaan met het plan.

De Europese Commissie liet weten dat "het sluiten van de grenzen niet het juiste antwoord is. Wij verkiezen het goed beheren van de grenzen", aldus woordvoerder Margaritis Schinas. "Het Europese antwoord op de vluchtelingencrisis wordt gegeven met Griekenland, en niet tegen Griekenland." Dat heeft vorige week van de EU nog drie maanden gekregen om zijn eigen grensbewaking op orde te krijgen, op straffe van verwijdering uit Schengen.

Door de plannen van Polen, Tsjechië, Slowakije en Hongarije komt de komende EU-top zwaar onder druk te staan. Het Nederlandse voorzitterschap toonde zich, bij monde van premier Rutte, op 21 januari nog optimistisch in zijn streven dat 'binnen zes tot acht weken' het aantal vluchtelingen 'fors gedaald' zou moeten zijn.

Maar de jongste cijfers laten zien dat die doelstelling niet gehaald wordt. En door de opstelling van de vier Visegrád-landen dreigt een eensgezinde oplossing voor de vluchtelingencrisis nu nog verder uit het zicht te raken.

Hoe dringend de ontwikkelingen binnen de Europese Unie rond de vluchtelingencrisis zijn, blijkt ook al uit de afspraken van haar hoogste leiders. Net voor de top van donderdag hebben Donald Tusk en Jean-Claude Juncker - respectievelijk de voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders en de voorzitter van de Europese Commissie - nog een werkdiner met de regeringsleiders van Kroatië, Servië, Macedonië, Slovenië. Ook hier zal migratie ongetwijfeld het enige gespreksthema zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden