Oost-Europa is verdeelder dan het lijkt

Milan NicBeeld RV

Oost-Europese landen nemen vaker standpunten in waar Brussel niet van gediend is. Hoe konden die conflicten ontstaan?

Het was een laatste strohalm, maar ook het Europese Hof van Justitie gaf Hongarije en Slowakije gisteren geen gelijk. De bezwaren die die landen hebben tegen de herverdeling van asielzoekers zijn niet gegrond, zei de advocaat-generaal van het Hof gisteren. Een politiek gemotiveerde uitspraak, was de eerste reactie vanuit Bratislava en Boedapest. Betekent dit een nieuwe confrontatie tussen Oost en West? “Het ligt veel genuanceerder, West-Europeanen hebben een te simplistisch beeld van Oost-Europa”, zegt de Slowaakse analist Milan Nic, verbonden aan de Duitse denktank DGAP.

Migratie ligt in de meeste Oost-Europese landen toch heel gevoelig?

“Dat klopt. De landen met een communistisch verleden zijn niet gewend aan migranten. In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw kwamen er wel eens migranten uit socialistische landen zoals Vietnam, maar dan ging het echt om hele kleine aantallen. Ook in de jaren negentig waren veel Oost-Europese landen zoals Polen, Tsjechië en Slowakije niet aantrekkelijk voor migranten omdat we economisch niet zo goed presteerden als West-Europeanen. Bovendien hebben we geen koloniaal verleden, dus onze steden worden over het algemeen bevolkt door witte mensen. Enkele metropolen zoals Praag uitgezonderd.

“Toen in 2015 een grote groep migranten richting Europa trok, schrokken veel inwoners van Oost-Europa. Die angst was ongegrond, want in praktijk zijn er amper vluchtelingen neergestreken in Polen, Slowakije en Tsjechië. Maar het was al te laat, want politici grepen die angst maar wat graag aan om hun boodschap over te brengen. Het hielp niet dat de Europese Commissie de herverdeling van asielzoekers op dat moment verplichtte.”

Is dat sentiment veranderd?

“In Slowakije heeft het debat zich wel ontwikkeld. Op lokaal niveau zijn er best wel wat initiatieven om vluchtelingen op te vangen.”

Wat betekent de uitspraak van het Hof voor de verhoudingen tussen Oost- en West-Europa?

“Het debat is het afgelopen jaar verhard. De discussie over migratie gaf daarvoor het startschot. Maar Oost-Europese landen zijn erg verdeeld en dat wordt in West-Europa niet gezien. Ik ben echt geschrokken van het feit dat veel West-Europese media alle landen uit de regio op één hoop gooien.

“Neem bijvoorbeeld Slovenië. Dat is een land dat zich altijd heel solidair toont ten opzichte van Brussel. Slowakije, Tsjechië en de Baltische landen staan een beetje in het midden. Ze willen graag bij Europa horen, maar zijn het niet met alles eens. Oostenrijk neigt daar overigens ook naar. Alleen Polen en Hongarije voeren een echt harde lijn ten opzichte van Brussel.”

Betekent dat ook veel onenigheid onderling?

“Zeker. De eenheid die er altijd was binnen de Visegradgroep (Polen, Tsjechië, Hongarije en Slowakije, red.) is compleet verdwenen. Alleen op het onderwerp van migratie spreken de landen met één stem. Op bijna alle andere gebieden, neem het Frans-Duitse leiderschap binnen de Unie, is er discussie.

“Maar dat heeft ook voordelen. We worden volwassen en nemen vaker een eigen positie in. Dat gebeurde voor de eerste keer overigens al in 2014 toen sommige Oost-Europese landen zich begonnen te verzetten tegen het klimaatverdrag. Het afgelopen jaar is dat verder ontwikkeld. Dat komt mede door de opkomst van het populisme in West-Europa en de Brexit. Door die ontwikkelingen kijken wij op een andere manier naar West-Europese lidstaten. Die zijn voor ons geen rolmodel meer, ons kompas is verdwenen.”

Lees ook: Op dit moment weet even niemand hoe de kloof tussen Oost- en West-Europa dicht moet

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden