Oost-Azië worstelt met meer erfenissen van WOII

herdenking | Premier Abe zet op Hawaï een stapje in de verwerking van het oorlogsverleden in de Oost-Aziatische regio.

Shinzo Abe bood gisteren op Hawaï geen excuses aan voor de onverwachte Japanse aanval op de Amerikaanse vloot in 1941. De Japanse premier kwam om de doden te herdenken en hun nabestaanden troost te bieden, een half jaar nadat de Amerikaanse president Barack Obama in Hiroshima herdacht hoe zijn land daar in 1945 de eerste atoombom gooide.


Japan is direct na WOII door de Verenigde Staten in het westerse kamp getrokken en tot bondgenoot gemaakt in de Koude Oorlog. Net zoals dat in Europa gebeurde met West-Duitsland, voormalig bondgenoot van Japan. Maar waar West-Duitsland zich verzoende met de tegenstanders in de regio en met hen ging samenwerken in de Navo, zijn de oude wonden in Oost-Azië nooit echt geheeld.


Met landen als Zuid-Korea en de Filippijnen, in de oorlog bezet door Japan, is enige overeenstemming bereikt. Zo sloot Japan een jaar geleden een akkoord met Zuid-Korea over compensatie voor de zogeheten troostmeisjes, een eufemisme voor seksslavinnen die in de Tweede Wereldoorlog misbruikt werden door Japanse soldaten. Abe bood excuses aan en riep een hulpfonds van ruim 7,5 miljoen euro in het leven.


Dat juist Abe de Koreaanse vrouwen compenseerde en nu de doden herdenkt in Pearl Harbor, lijkt verrassend. De premier is van huis uit een hardliner in de Japanse politiek, die vindt dat zijn land niet langer de zondebok mag zijn, en dat het weer een serieuze rol moet spelen op het wereldtoneel. Abe wil dan ook het leger ¿ dat het land officieel niet eens heeft en daarom zelfverdedigingsmacht heet ¿ versterken en inzetten bij vredesoperaties.


Juist om zijn land die rol te laten spelen, zal hij zo nu en dan een gebaar moeten maken. In Zuid-Korea en andere buurlanden die bondgenoten van de VS zijn, lukt dat ook. Met Rusland, een vijand aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, heeft Japan nu redelijke betrekkingen. Al leverde een recent bezoek van president Poetin aan Tokio geen akkoord op over de eilanden ten noorden van Japan, die de toenmalige Sovjet-Unie na de oorlog bezette. Japan en Rusland zijn daarom officieel nog altijd met elkaar in oorlog.


Maar het echte probleem in Oost-Azië, waar geen verbetering in lijkt te komen, is de verhouding tussen Japan en China. Met Japans grote vijand in WOII, die het meest te lijden heeft gehad onder de bezetting, komt de ontspanning maar niet dichterbij. Het bloedbad van Nanjing, waarbij het Japanse leger meer dan 200.000 burgerslachtoffers maakte, is voor China nog altijd zeer pijnlijk. Voor Japan daarentegen blijft het erg lastig verantwoordelijkheid te erkennen, laat staan excuses aan te bieden.


De irritatie in de Japans-Chinese betrekkingen ligt nog altijd dicht onder de oppervlakte. Vandaar ook de stekelige commentaren in Chinese media over het bezoek van Abe aan Pearl Harbor. Volgens website China Daily kan de premier wel proberen Japans naam te zuiveren, maar zo gemakkelijk gaat dat niet. "Japan kan deze bladzijde in de geschiedenis niet omslaan", citeert de site een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken in Peking.


Ondertussen roert de opkomende macht China zich in de regio met militair vertoon. Zondag stoomde het Chinese vliegdekschip Liaoning langs het Japanse eiland Okinawa op naar de Stille Oceaan, voor een militaire oefening. Gisteren voer het ten zuiden van Taiwan weer terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden