Oorlogsmusea hebben nooit genoeg

Het kleinste object kan van belang zijn om de herinnering levend te houden

Halverwege de middag loopt Eugenie Burm het Nationaal Bevrijdingsmuseum in Groesbeek binnen. Voorzichtig legt ze op de balie een voorwerp neer, verpakt in een badstoffen doek.

Uit de doek komt een Delftsblauw bordje tevoorschijn met een afbeelding van de Waalbrug in Nijmegen. 'De stad geteisterd door brand en roof - behield haar brug door Jan van Hoof. 19 Sept. 1944' staat achterop het bordje. Waarschijnlijk is het pas na de oorlog gemaakt, maar de tastbare herinnering aan de verzetsdaad (Van Hoof maakte explosieven onder de Waalbrug onklaar) past goed in de collectie van het Bevrijdingsmuseum.

De oorlogsmusea en herinneringscentra hielden gisteren de actiedag 'Niet weggooien!' om mensen ervan bewust te maken dat zelfs het kleinste object nog van belang kan zijn om de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden. De directe opbrengst van de dag is niet groot. Musea krijgen het hele jaar door voorwerpen die opduiken tijdens een verhuizing of opruiming. Eugenie Burm (73) heeft de oorlog zelf in Nijmegen meegemaakt. "Een tijdje terug heb ik hier naar de documentaire over Jan van Hoof zitten kijken en toen dacht ik: nou moet ik het bordje aan het Bevrijdingsmuseum schenken. Het is nog van mijn grootouders geweest; die woonden bij ons in huis."

Een paar weken geleden kreeg het Bevrijdingsmuseum persoonlijke eigendommen van Cees de Jong, ook betrokken bij het verzet in Nijmegen en in juni 1944 na een mislukte aanslag op een lid van de Sicherheitsdienst doodgeschoten. De Jongs zussen kwamen zijn horloge en de portefeuille persoonlijk naar Groesbeek brengen. Ogenschijnlijk alledaagse voorwerpen die door het verhaal erachter een diepere betekenis krijgen.

Koloniaal museum Bronbeek in Arnhem heeft ook kasten vol van dergelijke voorwerpen. In de 'bunker', het ondergrondse depot van Bronbeek, trekt hoofd collecties Pauljac Verhoeven een lade open met aandoenlijke borduurwerkjes, spelletjes en cadeautjes die gevangenen in de jappenkampen hebben gemaakt. Van de collectie van 50.000 voorwerpen van Museum Bronbeek wordt op dit moment slechts 2 procent tentoongesteld. Gemiddeld ligt dat percentage op vijf. Toch heeft Verhoeven grote moeite met de roep vanuit de overheid om collecties te 'ontzamelen', dat wil zeggen van elk object er nog maar een paar te bewaren. "Ik kan niet bepalen wat mijn opvolger over honderd jaar belangrijk vindt. Daarom is het beter om collecties te behouden dan af te stoten. Een collectie zal altijd groeien. Als museum heb je eigenlijk altijd te weinig." Het digitaliseren en op internet zetten maakt collecties toegankelijker, maar kan volgens Verhoeven nooit het originele materiaal vervangen. Museum Bronbeek krijgt 100 tot 150 schenkingen per jaar, uiteenlopend van een enkel voorwerp tot een complete collectie zoals die van verzamelaar Beijens met maar liefst drieduizend objecten. Enkele uitverkoren museumbezoekers konden gisteren een kijkje nemen in het depot. Verhoeven: "Zo proberen we mensen ervan bewust te maken dat hun materiaal belangrijk kan zijn." In het Bevrijdingsmuseum in Groesbeek vult Eugenie Burm het schenkingsformulier in. Ze doet zonder moeite afstand van het herinneringsbordje, maar vindt het wel 'heel leuk' om er later met haar familie nog eens naar te komen kijken. Aan de collectie van 38.000 objecten kan weer een nieuwe aanwinst worden toegevoegd. Suppoost Cees van Kouwen kent het klappen van de zweep. "We zijn altijd heel coulant in het aannemen van schenkingen. Bonkaarten en granaathulzen hebben we meer dan genoeg, maar we nemen alles aan. Als je één keer nee zegt, komen ze niet meer terug."

Theedoek met landkaart en SS-vlag
Twee musea maakten gisteren bijzondere aanwinsten uit de Tweede Wereldoorlog bekend. Het Amsterdam Museum verwierf van de familie Kalff een theedoek waarop een landkaart is geplakt. Op de landkaart hield het echtpaar, van wie de vrouw joods was, met een rood potlood de opmars bij van het Russische leger. De zoon van het echtpaar kwam de theedoek na hun overlijden in de boedel tegen. Het Amsterdam Museum kreeg ook het echte en vervalste persoonsbewijs van Els Kalff-de Hartog.

Het Oorlogs- en Verzetscentrum Groningen heeft de SS-vlag gekregen die tijdens de Tweede Wereldoorlog op het dak stond van het beruchte Scholtenhuis in Groningen. Het Scholtenhuis was het hoofdkwartier van de Sicherheitsdienst, die er honderden gevangenen heeft gemarteld.

De vlag belandde met vluchtende SD'ers op Schiermonnikoog. Jaren later werd de vlag in een boerderij op het eiland teruggevonden, maar er gebeurde verder niets mee. De huidige eigenaar besloot om de vlag aan het Oorlogs- en Verzetscentrum te schenken. Het Groninger Museum houdt de vlag voorlopig in depot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden