Reportage

Oorlogsmoe Donbass vreest voor wat de verkiezingen Oekraïne zullen brengen

Conciërge Valentina Nazarova naast de stembus in het Cultuurpaleis van frontdorp Tosjkovka. Beeld Adriaan Backer

Na vijf jaar oorlog jagen de presidentsverkiezingen in de Oost-Oekraïense regio Donbass vooral angst aan. ‘Als ze in godsnaam maar stoppen met schieten.’

Vanaf haar werkplek – ze is conciërge van het parkeerterrein bij de kolenmijn in het dorp Tosjkovka – kan Valentina Nazarova het angstwekkende schouwspel zien. Zodra de avond valt waarschuwen de strijdende partijen elkaar met lichtsignalen. Dan begint het schieten. De kleine, gedrongen vrouw wijst in de richting van de hoogvlakte verderop. Heen en weer, boem... boem...

Iets terug, in het Cultuurpaleis op de dorpsbrink waarvan Nazarova ook de sleutel beheert, staan stemhokjes en stembussen klaar. Maar in het dorp heerst vooral angst over de presidentsverkiezingen van zondag die gaan tussen zittend president Porosjenko en Volodimir Zelenski, een cabaretier en televisieproducent die nieuw is in de politiek. “De regering is de mensen in het oosten vergeten”, zegt Nazarova. “Maar Zelenski is een clown. Ik vrees dat hij de Donbass aan Rusland geeft.”

Schuld aflossen

De bewoners van de oorlogsregio Donbass, die in de eerst ronde in meerderheid op een regionale kandidaat stemden, zijn oorlogsmoe, zegt de conciërge. Tijdens het conflict tussen het Oekraïense leger en door Rusland gesteunde milities aan de overkant van de vallei vielen 13.000 doden, vooral burgers. Toch bleven veel inwoners in het dorp wonen vanwege de kolenmijn. Maar de afzetmarkt voor kolen is grotendeels verdwenen en de situatie voor de mijnwerkers is penibel. “Vandaag zijn ze eindelijk weer uitbetaald”, zegt Nazarova. “Ze gaan naar de winkel om hun schuld af te lossen.”

De oorlog speelt een belangrijke rol bij de verkiezingen. Nieuwkomer Zelenski, die de peilingen aanvoert, zinspeelt op vrede met Rusland. Hoe hij die wil bereiken zonder Oekraïens grondgebied kwijt te spelen, zegt hij niet. President Porosjenko staat juist op posters tegenover de Russische president Poetin, alsof hij de enige is die Oekraïne kan beschermen tegen de oosterbuur die de pro-Russische milities met wapens en manschappen steunt.

Toch komt de patriottische campagne van de president veel Donbassers de neus uit. “God verhoede dat Porosjenko wint”, zegt Dmitri Sjportjak, een 23-jarige mijnwerker. “Een normale president moet een normale relatie onderhouden met de buurlanden.”

Beeld Adriaan Backer

Hoop op nieuwkomer

Hij toont zijn loonstrookje. Na twaalf dagen ploeteren met zijn drilboor, zeshonderd meter onder de grond, heeft hij omgerekend 170 euro verdiend. Van dat bedrag onderhoudt hij zijn moeder, zijn zusje en het kind van zijn overleden oudere zus. “Onder de vorige president, (de Rusland-gezinde Janoekovitsj, red), verdiende ik vier keer zo veel.”

Hoewel Zelenski geen campagnevoerde in de regio vestigt Sjportjak zijn hoop op de nieuwkomer. “Zelenski heeft gezegd dat hij de tijd zal nemen om een volksbeweging op te bouwen”, zegt hij. De mijnwerker hoopt dat de minister van energiezaken wordt vervangen, zodat hij sneller wordt uitbetaald. 

Veel soldaten in de Donbass zien een overwinning van Zelenski juist niet zitten. Hoewel legerbases journalisten de toegang weigeren, wil soldaat Maksim Grigorjev, die boodschappen doet in het garnizoenstadje Popasna, wel praten. “Ik stem op Porosjenko”, zegt de 38-jarige. De communicatie-officier in camouflagekostuum vreest chaos als Zelenski opperbevelhebber van het leger wordt. “Dat is zo’n ongelofelijk moeilijke klus. Een onervaren president, in het grootste land van Europa… Ik moet er niet aan denken.”

Hoewel ze weinig stemmers verwacht, zal conciërge Nazarova zondag het Cultuurpaleis openen. Een toekomst voor haar regio ziet ze niet. “Als ze in godsnaam maar stoppen met schieten. Overleven doen we dan maar zelf.”

De komiek en de president

In de peilingen staat Volodimir Zelenski, als tv-komiek een bekende Oekraïner maar als politicus volslagen nieuw, ruim voor op zittend president Petro Porosjenko. Die blijft hameren op het gevaar van een onervaren president als opperbevelhebber. De chef van de Oekraïense generale staf Viktor Moezjenko waarschuwde in een interview met de Oekraïense krant Fakti dat Rusland aanvalstroepen gereed houdt bij de Oekraïense grens en ‘binnen een uur’ een volledige oorlog kan ontketenen. In zijn campagne benadrukt Zelenski dat hij nieuwe vredesonderhandelingen wil met Rusland omdat het Akkoord van Minsk, dat in februari 2015 gesloten werd, geen wapenstilstand bracht. “Afscheiding van de bezette delen van ons land is niet bespreekbaar”, benadrukte hij.

Lees ook: 

Verkiezingen in Oekraïne: verslaat een komiek de zittende president Porosjenko?

Verslaat een komiek de zittende president? In de Kievse woonwijk Obolon is de 41-jarige acteur en komiek, Volodimir Zelenski populair. ‘Als er niets verandert, vertrek ik.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden