Oorlog voeren zonder VN-resolutie is heel normaal

Amerika zou Irak niet mogen aanvallen zonder steun van de VN, anders verzwakt de internationale rechtsorde. Maar die rechtsorde bestaat helemaal niet. De betekenis van de Verenigde Naties is betrekkelijk. Voor elk land geldt vooral het eigen belang.

Adriaan van Vuren

President Bush en premier Blair denken dat Irak biologische en chemische massavernietigingswapens heeft, over raketten beschikt om ze in te zetten en werkt aan een nucleair programma. Verder wil Bush dat Saddam Hoessein van het toneel verdwijnt omdat hij zijn volk tiranniseert, samenwerkt met terroristen, een onberekenbare factor is in het instabiele Midden-Oosten en altijd naar het bezit van massavernietigingswapens zal blijven streven.

De Amerikanen denken niet dat de ontwapeningscommissie onder leiding van Hans Blix, op grond van bestaande VN-resoluties in staat zal zijn Irak snel en effectief te ontwapenen. Daarom moet er een nieuwe, veel stringentere VN-resolutie komen waarmee dat wel mogelijk is en zodra het regime van Saddam Hoessein daaraan niet meewerkt mag het militair worden aangepakt.

Maar drie van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad, China, Frankrijk en Rusland, hebben bedenkingen tegen een nieuwe, strengere VN-resolutie en willen het eerst nog eens met de bestaande VN-resoluties proberen want Saddam Hoessein heeft verrassend en slim zijn medewerking toegezegd aan de uitvoering van de bestaande resoluties hoewel hij vroegere inspecties saboteerde en in 1998 de inspecteurs zijn land uitzette.

Bush wil het liefst een nieuwe VN-resolutie om Saddam Hoessein aan te pakken maar hij heeft ook duidelijk gemaakt dat hij desnoods zonder instemming van de Verenigde Naties zal optreden tegen Irak. Bush krijgt waarschijnlijk ruime steun van het Amerikaanse Congres om in voorkomend geval buiten de VN op te treden.

Veel mensen zijn begrijpelijk bang voor een nieuwe oorlog in het Midden-Oosten en zij vinden dat Bush en Blair in geen geval buiten de VN om Irak mogen aanvallen. Dat zou volgens hen het einde van de internationale rechtsorde betekenen en dan zou ieder land zijn onzalige gang kunnen gaan: China kan dan Taiwan aanvallen, India Pakistan, enzovoorts. Kortom, het hek gaat met unilateraal Amerikaans optreden van de dam en het gevolg is oorlog en chaos alom.

Het is echter helemaal niet waar dat bij unilateraal Amerikaans optreden het hek van de dam gaat. Op de dam van het internationaal recht heeft nooit een hek gestaan dat unilateraal militair optreden voorkwam. China voerde bijvoorbeeld aanvalsoorlogen tegen Tibet, India en Vietnam. India en Pakistan voerden driemaal oorlog om Kashmir. Afrika staat op veel plaatsen in brand. Nooit sanctioneerde in deze en talrijke andere gevallen een VN-resolutie dat geweld. Oorlog voeren zonder VN-resolutie is de regel, niet de uitzondering.

Is dat verwonderlijk? De Veiligheidsraad van de VN heeft vijf permanente leden, China, Frankrijk, Groot-Brittannië, Rusland en de Verenigde Staten, die elk het recht van veto hebben en zo een VN-resolutie kunnen blokkeren. Die samenstelling van de Veiligheidsraad is na de Tweede Wereldoorlog tot stand gekomen. De toenmalige wereldrijken Groot-Brittannië en Frankrijk zijn inmiddels tot middelgrote landen gekrompen en maken nu deel uit van de Europese Unie die zelf geen stem heeft in de Veiligheidsraad. Latijns-Amerika, Afrika en India met bijna een miljard inwoners hebben geen permanente zetel in de Veiligheidsraad. Tegelijkertijd kan men zich afvragen of de internationale rechtsorde er veel mee opschiet wanneer Groot-Brittannië en Frankrijk hun zetels opgeven ten faveure van de Europese Unie en wanneer bijvoorbeeld Brazilië voor Latijns-Amerika, Nigeria voor Afrika en het mensenrijke India een zetel krijgen. De Europese Unie vormt geen politieke eenheid, Brazilië heeft grote economische en sociale problemen, Nigeria verkeert doorlopend in chaos en zucht regelmatig onder een militaire dictatuur en India is in een gevaarlijk conflict gewikkeld met buurland Pakistan en beide laatste landen hebben illegaal nucleaire wapens gefabriceerd. Een redelijker samenstelling van de Veiligheidsraad zal de wereldvrede niet dichterbij brengen.

Maar nog belangrijker dan de vraag wie het internationale recht gestalte mogen geven is de vraag hoe dat recht gestalte krijgt. Een goed voorbeeld is het lobbyen van de Amerikanen en de Britten voor een strenge resolutie tegen Irak. China is daar tegen want het wil de Arabische wereld te vriend houden vanwege haar snel toenemende behoefte aan olie. Maar anderzijds wil China fors exporteren naar de Verenigde Staten om economisch te groeien. Dus zal China waarschijnlijk niet tegen de resolutie stemmen en ook niet voor maar zich van stemming onthouden. Met recht of onrecht heeft dat allemaal niet veel te maken maar des te meer met koehandel over eigen belangen. Voor Frankrijk en Rusland ligt dat niet veel anders.

De wereld laat zich niet zo veel gelegen liggen aan de VN en hun resoluties. Dat is in het licht van wie de resoluties mogen maken en de manier waarop resoluties tot stand komen ook niet verwonderlijk. Niettemin zijn er in het Westen veel mensen die hechten aan het tamelijk illusoire internationale recht dat de Veiligheidsraad spreekt. Het internationale recht wordt daarmee eerder een stok tussen de benen van de Verenigde Staten wanneer zij handelend willen optreden dan dat het werkelijk recht pleegt.

Geen wonder dat de Nederlandse regering en de hoge VN-functionaris Lubbers er mee kunnen leven dat Amerika optreedt tegen Saddam Hoessein ook indien een permanent lid van de Veiligheidsraad een veto uitspreekt tegen een daartoe strekkende resolutie. Dat is terecht, want vasthouden aan fictief internationaal recht beneemt het zicht op de werkelijkheid.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden