Oorlog op de Klaverbank

Met een uitgekiende mediastrategie en een kort geding dat vandaag dient, proberen de vissers actiegroep Greenpeace definitief van de Klaverbank te weren. Maar zijn hun argumenten ook feiten?

Nederland kende haar niet, maar ze maakt meteen indruk. Anja Keuter uit Urk komt over als een moderne maar authentieke vissersvrouw, niet op haar mondje gevallen en extra goed gekapt tijdens de uitzending van televisieprogramma 'Pauw' op 13 mei jongstleden. De camera is niet bij haar weg te slaan.

Ze moet bij 'Pauw' in debat met campagneleider Tom Grijsen van Greenpeace, die de week daarvoor grote zwerfkeien op de Klaverbank heeft laten glijden om in dit deel van de Noordzee een 'vissenparadijs' te beginnen. Keuter zit in de paling, en doet zelf zaken net voor de kust, ver weg van de Klaverbank die maar liefst 160 kilometer verderop ligt. Maar zij komt op voor de andere vissermannen. Dat lijkt een oprechte en emotionele actie, maar in werkelijkheid is Keuter de vooruitgeschoven post van VisNed, de spreekbuis van de Nederlandse kottervissers. Voorzitter Pim Visser had zelf ook het debat kunnen aangaan, maar blijft in de uitzending liever op de tweede rij zitten. Keuter doet dat veel beter. Ze straalt bezorgdheid uit, betrokkenheid en emotie. Dat kan de gestaalde voorzitter haar nooit nadoen.

Ze wint het debat bij 'Pauw' met haar uitsmijter dat Greenpeace met de stenenactie de levens van vissers in gevaar brengt. Zo'n steen in een net kan volgens haar de kotter doen kapseizen. Afgelopen week heeft Keuter nog bij het monument in Urk de omgekomen vissers herdacht, zegt ze. Gaat Grijsen de families zelf inlichten als er door de stenenactie vissers verdrinken?

Punt is gemaakt. Vanaf die avond ligt de actie van Greenpeace onder vuur. Media herhalen Keuters woorden dat Greenpeace milieuterrorisme bedrijft, commentatoren spreken van een gewelddadige actie en zelfs de staatssecretaris van natuur (maar ook van visserij) Sharon Dijksma vraagt zich "oprecht af op wiens sympathie Greenpeace nog rekent met het dumpen van stenen op een kwetsbaar natuurgebied".

Voor VisNed is die kentering in de publieke opinie reden om door te pakken en definitief af te rekenen met Greenpeace. In een kort geding vraagt ze vandaag de rechtbank in Amsterdam Greenpeace te gelasten nooit meer in de buurt van de Klaverbank te komen, nadat de actiegroep eerst de achtergelaten stenen zelf van de zeebodem heeft verwijderd.

Het is opvallend dat de framing van VisNed in zo'n korte tijd werkelijkheid lijkt te zijn geworden. De stenen van Greenpeace zijn 'levensgevaarlijk', leveren 'schade' op aan netten, en zorgen voor 'inkomstenderving'. Ze 'verstoren' juist de natuur onder water. De acties zijn 'illegaal', 'gewelddadig' en 'terroristisch'. Maar wie op zoek gaat naar de gegevens achter die kwalificaties in doorgaans openbare bronnen, komt tot heel andere conclusies dan die van de visserij-lobby.

Greenpeace brengt met de stenenactie bewust levens van vissers in gevaar. Kotters kunnen kapseizen met een zwerfkei in de netten. (Anja Keuter, bij 'Pauw', 13 mei 2015)

Keuter zegt op tv dat bewezen is dat in 1997 een kotter is gekapseisd door een steen in de netten, waarbij een visser omkwam. In de stukken van de Belgische Onderzoeksraad voor de Zeevaart wordt dit incident met de Z474 Limanda beschreven, maar de raad komt tot een heel ander oordeel. Het schip heeft inderdaad de daar natuurlijk voorkomende stenen in de netten gekregen, maar komt pas in de problemen als de schipper die 'met een zekere roekeloosheid' verwijdert. Daarbij komen beide netten aan één kant te hangen, waarna de Limanda kapseist. Eén opvarende komt om, omdat het reddingsvlot tegen alle voorschriften in aan het schip was vastgebonden. De schipper wordt voor de roekeloosheid zelfs veroordeeld en krijgt een boete.

Andere voorbeelden van door stenen gekapseisde scheppen zijn niet te vinden. Wel dat van de 'Fruitful Bough', een garnalenvissersboot van 20 meter lang die in de BBC-documentaire 'Trawlermen' zonder problemen een steen 'zo groot als een Mini Cooper' omhoog haalt. De havens van Nederland en de tuintjes van vissers liggen overigens vol met enorme zwerfkeien die als souvenir zijn meegevoerd.

Met de stenenactie maakt Greenpeace het werk van vissers onmogelijk, en zij leidt tot schade aan materieel en inkomstenderving. (Visserijnieuws, 21 mei 2015)

De kaarten uit de Ecologische Atlas Noordzee van onderzoeksinstituut Imares geven een prachtig overzicht van de obstakels op de zeebodem en de gebruiksfuncties die dit gebied heeft. Vissers moeten vooral rekening houden met het enorme aantal scheepswrakken dat op de zeebodem is achtergebleven, maar ook met transportleidingen, boorplatforms en windmolenparken. De zee is dus geen 'snelweg' waarop Greenpeace wat stenen heeft gegooid, eerder een bergweg waarop burgers, maar zeker professionals behoedzaam moeten manoeuvreren. Dat kan ook met behulp van digitale kaarten uit het Navtex-systeem van de Kustwacht waarop inmiddels ook de stenen van Greenpeace zijn toegevoegd. Die liggen in een gebied van 40 bij 40 meter.

Uit cijfers van het Landbouwkundig Economisch Instituut over de visserij-intensiteit per locatie, blijkt overigens dat juist in het gebied waar de Greenpeace-stenen liggen, nauwelijks gevist wordt, juist omdat er op deze locatie van nature al zoveel zwerfkeien voorkomen. Het is een eindmorene van een gletsjer uit de voorlaatste IJstijd. In dit gebied wordt jaarlijks voor slechts 500 euro per vierkante kilometer per jaar aan vis binnengehaald. Dat betekent dat er in het gebied met Greenpeace-stenen (1600 vierkante meter) een inkomstenderving is van 80 cent per jaar.

Mochten vissers toch in deze regio willen vissen, dan kunnen ze overigens sinds 1989 gebruikmaken van stone-catchers: netten met honderden rubberen wieltjes aan de onderkant die eenvoudig over de stenen heen rollen.

De actie van Greenpeace is illegaal. (Anja Keuter in 'Pauw', 13 mei 2015)

Dat zal de rechtbank moeten uitmaken. Feit is wel dat de hoogste bestuursrechter, de Raad van State, vorig jaar heeft geoordeeld dat een eerdere en vergelijkbare actie van Greenpeace uit 2011, waarbij 27 stenen op de Klaverbank werden afgezonken, níet illegaal was. De stenen waren vergelijkbaar met keien die daar al van nature voorkomen en waren dus géén afval. De actie vormde vanwege het doorgeven van de locatie géén gevaar voor de scheepvaart en visserij. Dat concludeerde Rijkswaterstaat in 2011 na een onderwateronderzoek ook. De Raad van State oordeelde tot slot dat de actie in lijn was met de doelstelling van Greenpeace, en er geen overtreding van de Waterwet had plaatsgevonden.

Met zulke acties maakt Greenpeace zich schuldig aan milieuterrorisme. (Anja Keuter in 'Pauw', 13 mei 2015)

Gezien de uitspraak van de Raad van State is daarvan geen sprake. Terrorisme is het zonder wettige grond plegen van ernstig geweld (tegen burgers), of ernstige dreiging daarmee, met een politiek of religieus doel. Het neerlaten van stenen in zee komt daarbij niet in de buurt. De terrorismewetgeving in Nederland spreekt ook van misdrijven met een terroristisch oogmerk, en ook voorbereidingshandelingen kunnen dan strafbaar zijn.

Toenmalig minister Donner van justitie maakte in 2006 duidelijk dat vakbonden of milieugroepen die actievoeren, niet onder de terrorismewet vallen.

Greenpeace dumpt stenen op een kwetsbaar natuurgebied (staatssecretaris Sharon Dijksma van natuur in de Volkskrant van 13 mei 2015)

Misschien dat er een achteloos voorbijlopend krabbetje is gekraakt toen er een zwerfsteen naar beneden kwam, maar voor al het overige lijdt het gebied niet onder de stenen. In tegendeel: op de keien vestigt zich nieuwe natuur die in jaren van intensieve visserij door sleepnetten is weggevaagd. De Deense regering heeft in 2011 juist met 50 procent Europese subsidie 60.000 kubieke meter aan keien op haar Noordzeebodem gestort. Nederland loopt met deze herstelmaatregelen juist jaren achter.

De actie van Greenpeace is onnodig, want het gaat goed met de visstand. (commentaar Trouw, 21 mei 2015).

Dat er méér jonge schol in de Noordzee zwemt, wil nog niet zeggen dat het goed gaat met de visstand, en al helemaal niet met de algehele biodiversiteit, zo blijkt uit diverse wetenschappelijke rapporten, nationaal en internationaal. Juist door intensieve boomkorvisserij waarbij met sleepnetten de bodem wordt beschadigd, blijft Nederland achter bij de hersteldoelen die Europees zijn afgesproken. Voor Greenpeace is dat trouwens juist de reden om actie te voeren met stenen. De delen van de Noordzee met een stenige bodem (die doorgaans voor vissers minder aantrekkelijk zijn) moeten volgens de actiegroep als reservaten worden beheerd.

Eerder deze maand gooide Greenpeace grote zwerfkeien in zee in natuurgebied de Klaverbank, op ongeveer 160 kilometer van Den Helder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden