Oorlog is bepalend voor band met krant

Wie leest de krant al vanaf het begin en heeft een mooi verhaal over 70 jaar Trouw op de mat? We vroegen om verhalen en die kregen we. Meer dan honderd reacties: van abonnees die de honderd naderen en nog elke dag hun krant spellen, tot lezers die opgroeiden in een 'Trouw-nest' en eenmaal uit huis de krant trouw bleven. De verzetskrant Trouw viel die eerste oorlogsjaren beslist niet 'gewoon' op de mat, schreef een lezer uit Middelburg vermanend. "Toen mochten we Trouw niet lezen, nu kunnen we het gelukkig wel."

Velen schreven over de oorlog, die allesbepalend is geweest voor hun band met deze krant. Indrukwekkende verhalen over de honger naar echt nieuws, over de spanning, over het verzetswerk waarvan onze lezers de gevolgen - een verdwenen vader, een omgekomen broer - hun leven lang meedroegen. Opvallend veel briefschrijvers droegen hun steentje bij aan het verspreiden van Trouw, de een nog jonger dan de ander. Mooie herinneringen koesterden enkele lezers aan de Trouwkampen, die na de oorlog werden gehouden voor kinderen van omgekomen verzetsstrijders. Op deze pagina's een selectie uit de inzendingen.

Wendelmoet Boersema

(chef van de Verdieping)

Zwanger van wapens
Als koerierster voor de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO) kwam ik bij vele mensen die net als ikzelf erg wachtten op een ongecensureerde berichtgeving. Het illegale Trouw was voor mij erg belangrijk. Ik had geestverwanten aan de andere kant van het land, die de vrijheid van mensen, denken en meningsuiting ook zodanig belangrijk vonden dat zij daarvoor gevaar wilden lopen.

De krant verstrekte kostbare informatie. Wij lazen dat onze illegale activiteiten effect hadden op de bezetting.

Eens moest ik wapens ophalen in Wageningen. Ik kreeg een halve advertentie mee. Daarvan herinner ik me niet of die uit Trouw kwam, maar het was de sleutel om het juiste adres te vinden zonder iemand te hoeven aanspreken. In een winkel legde ik die halve advertentie op de toonbank. De winkelier paste die, onder de toonbank, aan de helft die hij in bezit had. Vervolgens kreeg ik zonder een woord alle wapens mee. Verstopt onder de kleding als 'hoogzwangere vrouw' reisde ik met mijn kostbare vracht terug.

Het was logisch om abonnee te blijven van Trouw. De krant van gereformeerd synodale origine past bij mijn overtuiging. De achtergrondinformatie door de krant vond ik beter dan wat ons via radio of televisienieuws bereikte. Als mijn man vroeg "Hoe weet je dat allemaal zo?" was mijn antwoord altijd "Uit de krant natuurlijk".

Mevr. H.J. Bulsink-Wikkerink Veenendaal

Bert Klei en de witte toga
Ooit beleefde ik als Trouwlezer mijn finest hour. Ik was predikant in Maassluis. Ik was toe aan een nieuwe toga en ik koos als een van de eerste predikanten voor een wit exemplaar. Wit is de kleur van vrede, van positiviteit, van vrijheid van ons allen. Omdat Bert Klei, de onvolprezen columnist van de kerkpagina, dat had vernomen (hij spitte kerkblaadjes van het hele land door), stond ik op een ochtend nota bene zelf op pagina twee! Toegegeven, Klei zette mij behoorlijk in mijn hemd. Zo vroeg hij zich af of ik wel witte tennisschoenen bij mijn nieuwe ambtsgewaad had gekocht. Maar dat maakte niet uit, ik had de kerkpagina gehaald! Uit alle hoeken van het land werd ik gebeld. Ik voelde me een uitverkorene. En hoe je het ook wendt of keert: tegenwoordig is de witte toga goed ingeburgerd in de protestantse kerk, en ik heb daar maar mooi aan bijgedragen.

E.F. Verbaas Almere

Die warme nestgeur
Mijn vader zat in zijn grote stoel en wee degene die de krant voor hem had gepakt. Als we dat al eens waagden, werd zijn toorn nog groter wanneer we de krant door elkaar of niet netjes op de vouw schielijk teruggaven. De jarenvijftigman die het vlees sneed, luidkeels voorging in gebed voor en na het eten, was ook de man die door een maagdelijke krant moest worden opgewacht bij thuiskomst van 'kantoor'.

Maar ook de warmte van een aangeslagen vader. Ik herinner me als de dag van gisteren beide keren dat vader me in zijn grote stoel op zijn schoot trok en en met aangedane stem eerst de foto's van de ramp uit 1953 liet zien en een paar jaar later, in 1956, de aangrijpende beelden van de Hongaarse opstand. En hij vertelde over het gevaar van die ongelovige communisten. Anderzijds: de krant gaf hem en ons een breder reformatorisch perspectief aan het in zichzelf gekeerde verzuilde kader van kerkgang, NCRV etc.

In welke tijd het beter was? Een makkelijk te beantwoorden vraag: nu, met een Trouw dat zich verzet tegen ongerechtigheid en die onderdrukking niet steunt, zoals tijdens de politionele acties, een krant die openstaat voor alternatieve spirituele beleving etc.

Maar is het nu ook 'warmer? Nee, dan moet je toch bij de 'nestgeur' van die goeie oude Trouw zijn.

Theo Moonen Amsterdam

Ontbijt
Mijn dag begint pas goed als ik de krant naast mijn bordje leg en met veel smaak mijn ontbijt nuttig.

Een lichtelijk gevoel van ergernis is er dan ook als de krant te laat is of door omstandigheden zelfs níet is gekomen.

Op zaterdag geniet ik het meest, net iets meer tijd om de krant zelf op mijn gemak te lezen. Voor de bijlagen heb ik dan helaas niet voldoende tijd. Des te leuker is het om op zondagochtend, als er geen Trouw is, de bijlagen te pakken en uitgebreid te lezen. Dan heb ik toch een krant bij mijn ontbijt.

Leny de Vries-Molendijk

Geen zondagssport
Toen ik in 1956 in militaire dienst ging, was ik inmiddels zo gehecht aan de krant dat ik er zelf een (studenten-)abonnement op nam. Soms leidde dat tot meewarige opmerkingen omdat er bijvoorbeeld geen sport in stond, geen zondagssport tenminste. In de loop der jaren kwam daar voorzichtig verandering in. Het was ook moeilijk te verkopen om de uitslagen van de Olympische Spelen te brengen, behalve dan wat er op de zondag was gebeurd.

In 1961 trouwde ik met een telg uit een onvervalst SDAP-nest. Daar hoorde uiteraard Het Vrije Volk bij. Maar ik heb haar ervan weten te overtuigen dat Trouw er voor mij echt bij hoorde. En zo komt het dat we tot op de dag van vandaag beiden nog steeds met veel plezier Trouw uit de brievenbus halen.

Henk Zandvliet Lienden

Linkser
De discussies naar aanleiding van artikelen in Trouw hebben bijgedragen aan mijn vorming. De stukjes van Bert Klei waren vaak aanleiding tot wederzijds plezier. Maar dat gold zeker niet voor de artikelen over de politiek. Trouw werd in mijn vaders ogen steeds linkser. Van Joop den Uyl moest hij niets hebben. De druppel die voor hem de emmer deed overlopen was een paginagrote advertentie voor de PvdA. Dát was vloeken in de kerk, dus de krant ging er uit. Einde Trouw.

Niet veel later stond ik op eigen benen. Eén van de eerste dingen die ik toen heb gedaan was een abonnement op Trouw nemen. Naarmate mijn vrouw en ik steeds minder kerkelijk en in politiek opzicht steeds meer links georiënteerd raakten, hebben we weleens een uitstapje gemaakt naar de Volkskrant. Maar die vrijage duurde niet lang. Inmiddels zijn we al weer vele jaren Trouwabonnee en kunnen we ons prima vinden in aard, toonzetting en nuances van de artikelen.

Freerk Boekelo Vorden

Snippers door de wc
Op een nacht in november 1944 werd er keihard op de deur gebonsd. Dus ging ik naar de deur, maar eerst nog even naar de kamer, waar op de salontafel het blaadje Trouw lag. In snippers gescheurd en door de wc gespoeld. Ik naar de deur en daar stond in keurig uniform een marine-officier, Duitser natuurlijk, die heel beleefd de weg naar de Maas vroeg. Omdat wij recht tegenover de toegangsweg naar de tunnel woonden, kon ik rustig zeggen: Immer gerade aus. En al ben ik intussen 97 jaar, nog steeds hoort Trouw tot mijn dagelijks brood.

G. den Boer-Bonefaas Rotterdam

Kruiswoordtest
Ik realiseer me dat ik tot uw trouwste abonnees zal behoren, ik ben namelijk negentig jaar. De kruiswoordtest van Jaap de Berg is mijn dagopening, waar ook de thuiszorg naar grijpt. Verder lees ik graag de cartoon van Pieter Geenen, het stukje van Wim Boevink, de columnisten (maar moeten ze per se tegelijk met vakantie?). De bijlagen zijn heel handig van formaat en gezellig om te lezen. (...) Ik wens u allen moed en wijsheid toe in deze zo snel veranderende wereld.

B.C. v.d. Laar-Butte

Verstopt in de hooimijt
Als jongen van vijftien maakte ik mee hoe tijdens de oorlogsjaren het illegale krantje Trouw op een of andere geheimzinnige wijze bij ons thuis binnenkwam. Telkens wanneer een nieuwe aflevering verscheen, werden de artikelen gretig gelezen. Het begon al met de kop. Met het gedicht:

'Ja zij zullen

Zich vervullen

Deze tijden van geluk

Dees ellenden

Gaan volenden

En, verpletterd wordt het juk'

Het werkte als een oppepper telkens als je het las. Ja, eens zou er een einde komen aan de spanningen en zorgen, die zich alom voordeden in die bange oorlogsjaren.

De belangstelling voor zo'n krantje werd mede gevoed door het feit dat hieruit iets betrouwbaars aan berichten en meningen kon worden geput. Officiële kranten stonden vol propaganda voor de Moffen. De illegale krantjes mochten nooit ergens blijven slingeren. Dat kon gevaarlijk worden. Eens, toen er een huiszoeking dreigde, heb ik een stapeltje illegale krantjes, samen met een aantal uit geallieerde bommenwerpers gestrooide pamfletten, zorgvuldig verstopt in een hooimijt.

Voor de oorlog was het dagblad De Standaard de krant voor de Antirevolutionairen. Deze krant werd tijdens de bezetting gedwongen in het gareel van de Duitsers te lopen.

De naam van dit blad was daardoor dermate beschadigd, dat herverschijnen niet meer mogelijk was. Trouw werd de opvolger.

Vanaf het moment dat het als dagblad uitkwam, hebben mijn ouders, als meelevende AR-mensen, zich geabonneerd. Toen ikzelf een gezin stichtte, werden ook wij abonnee. En, zeventig jaar later, zijn we dat nog steeds en we zouden het niet kunnen missen. Dat deze veelzijdige kwaliteitskrant nog lang mag verschijnen is mijn wens.

Bernard Nusselder Ermelo

Letter & Geest
Ja, ik lees de krant al vanaf het begin. Natuurlijk is er in de loop van de tijd veel veranderd, maar je kunt niet stil blijven staan, ook niet met een dagblad. Een paar van onze kinderen lezen ook Trouw en voor mijn zoon die een ander dagblad leest, moet ik altijd de bijlage Letter & Geest bewaren.

L. Bouman Bennekom

Vreemde woorden
Wij kunnen ons heel goed vinden in Trouw. De krant noemt zich niet (meer) christelijk, maar toont het wel te zijn. Toen het blad al weer een tijdje geleden vernieuwing aankondigde met onder meer De Verdieping, werd ook onze mening gevraagd. Die was heel positief, maar wij vonden de naamgeving 'religie en filosofie' niet zo geslaagd en stelden voor dit te veranderen in 'geloof en levensbeschouwing'. Ons werd geantwoord, dat dit zou worden overwogen, maar het is niet veranderd. Jammer, want waarom vreemde woorden gebruiken, waar in gewoon Nederlands hetzelfde kan worden aangeduid? Wij wensen u met Trouw veel succes toe.

Fam. Oosterhoff Assen

Wij lezen Trouw
Dat zei mijn vader als we vroegen waarom wij niet het plaatselijk dagblad lazen. Hij las deze krant, omdat het was een verzetskrant was. Hij zat in het verzet. Hij verborg onderduikers en mijn tante was koerierster.

Mijn eerste contact met de krant - ik ben van 1941 - was de strip Tekko Taks. Niemand kon mij beter instoppen dan mijn vader. Hij trok de dekens strak om mij heen in het hoge ledikant met het verenmatras. Daarna vertelde hij een verhaaltje. Dat bleek Tekko Taks te zijn. Dat ontdekte ik toen ik zelf kon lezen. De stripboeken heb ik voor goed geld naar een antiquariaat gebracht toen mijn vrouw en ik verhuisden.

Nog herinner ik me de discussies toen de krant om ging in de Indië-kwestie. Ik snapte er niets van, maar dat er moeilijke zaken werden besproken was me wel duidelijk. Namens de Gereformeerde Kerk van Veenendaal correspondeerde mijn vader met de jongens in Indië. Die ommezwaai van de krant moet niet makkelijk voor hem geweest zijn.

Op de foto uit de jaren vijftig zit hij in zijn ouderlingenpak de krant te lezen, dus het moet op een zondag geweest zijn. Er lagen stapels oude kranten; mijn vader had het altijd druk en zodoende was hij meestal dagen achter met het lezen van de krant. Hij heeft zijn onafscheidelijke sigaar in zijn mond. Vaak morste hij as en dan mopperde hij: otternooie. Een sterker woord wilde hij niet gebruiken.

Wat was ik blij dat Trouw zondagssport opnam in zijn kolommen. Trouw ging gelukkig met zijn tijd mee. Uiteraard bleef ik Trouw trouw toen ik op kamers ging wonen in Den Haag. En de krant bleef zich vernieuwen. Soms was dat vervelend. Ik miste de bijlage met de kerkdiensten van Den Haag en omstreken. En niet te vergeten de beroepingsberichten. Nog steeds mis ik A.J. - later Bert - Klei, die alle hoeken van protestant Nederland kende. Nu staan er helaas nog weleens missers in.

In de jaren tachtig keren oude tijden terug. Nu zie ik mezelf naast een grote stapel oude kranten staan. Daar kom ik nooit doorheen en ze gaan ongelezen in een vuilniszak. Als troost steek ik een verse sigaar op, net zoals mijn vader.

Trouw durft tegen de stroom in te zwemmen, ik vind dat prachtig. Ook ik was tegen de plaatsing van kernwapens. Onder invloed van Trouw? Ik ging meedemonstreren in Den Haag. Maar binnen de kortste keren verliet ik de stoet, ik voelde me in dat gezelschap niet thuis. Demonstreren is niet mijn ding.

Waar ik later woonde, werd Trouw te links bevonden. Zouden ze ooit een echte linkse krant gelezen hebben? Wat lezen jullie dan? En ja hoor: De Toeteraar of het Abominabel Dorpsblad. Maar mijn vrouw en ik: wij zijn niet links en uiteraard, zie de kop van dit stukje: wij lezen Trouw.

George Boers Delft

Jonge bezorger
Als kleine jongen hielp ik regelmatig mijn broer met het rondbrengen van het dagblad Trouw in Bennebroek. Wij haalden dan de krant uit de NZH-bus die bij de halte Vogelenzang (van de psychiatrische inrichting) stopte. Mijn broer en ik verdeelden de kranten in twee porties die bestemd waren voor twee verschillende wijken. Dit speelde zich af in de jaren veertig van de vorige eeuw. Tijdens de bezorging kwamen we langs een adres waar een woeste hond in een met gaas afgerasterd hok zat. Als je op het erf kwam, vloog hij al blaffend als een wilde tegen de wand van zijn hok en, met het gaas in zijn bek, schudde hij woest met zijn kop heen en weer. Als kleine jongen (hooguit dertien jaar) kneep ik hem als een oude dief, bang dat hij toch uit het hok zou komen. Ik heb veel bange momenten gehad op dat erf. Gelukkig is het altijd goed gegaan.

A.Maas Apeldoorn

Zwarte voorouder
Ik heb van 1963 tot eind 1970 als huisarts in een Transvaals goudmijndorp gewerkt. In die begintijd van mij schijnt er een overeenkomst geweest te zijn tussen de redacties van Trouw en van Die Burger, het Kaapse dagblad. Dat kenden wij niet, want wij lazen natuurlijk Die Transvaler. Elke zaterdag wisselden Trouw en Die Burger één redactionele pagina uit ter publicatie. Dat is een poos heel goed gegaan, totdat Trouw de stambomen van de leden van het zittende (blanke NP) kabinet had uitgeplozen en ter publicatie aanbood. Want daaruit bleek dat er in die stambomen bij geen enkele minister een zwarte voorouder ontbrak. Dat kon dus niet worden gepubliceerd en was de aanleiding om de onderlinge uitwisseling en samenwerking te beëindigen. In uw archieven moet daar toch iets over te vinden zijn.

Henk Wolvetang

Eén exemplaar, voor later
De eerste Trouw kwam op de geboorte van Prinses Margriet. Oranje gedrukt. Dat was de eerste die ik rondbracht. Daarna volgden er nog heel veel. Ik was negen jaar. Het vervoer gebeurde op de fiets. Zadel van de fiets, krant oprollen, in de bus. Zadel er weer op. IJzerdraad met weerhaak om ze eruit te halen. Mijn moeder bewaarde van alle kranten één exemplaar, voor later.

K. van der Veer-Langejan Reeuwijk

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden