Oorlog in Georgië als blauwdruk Oekraïne

Ook in strijd over Zuid-Ossetië hield Moskou Navo buiten de deur

"In augustus vallen Russische troepen Oekraïne binnen, let op mijn woorden", waarschuwde de Georgische oud-president Michail Saakasjvili in juli tijdens een talkshow op de Oekraïense tv. Zijn woorden maakten weinig indruk, slechts een enkeling geloofde op dat moment dat Moskou daadwerkelijk zou bezwijken voor de verleiding met groot materieel binnen te trekken.

Dat de nu in ongenade gevallen en in eigen land gezochte Saakasjvili Rusland voor geen cent vertrouwt is niets nieuws, maar hij heeft daar zo zijn redenen toe. Als president was hij zes jaar geleden verwikkeld in een rechtstreekse confrontatie met het Kremlin, die opvallende raakvlakken heeft met de huidige crisis. Het conflict is de geschiedenis ingegaan als de vijfdaagse oorlog tussen Rusland en Georgië. De Nederlandse cameraman Stan Storimans kwam daarbij in de Georgische stad Gori om het leven door een Russische clusterbom.

Het conflict barstte los toen Georgische troepen de opstandige provincie Zuid-Ossetië binnenvielen. Al eind jaren tachtig had daar een korte burgeroorlog gewoed, waarbij de Osseten de onafhankelijkheid uitriepen. Sindsdien was Zuid-Ossetië een 'bevroren conflict'. Rusland had er vredestroepen, net als in Abchazië. Lange tijd bleef het relatief rustig, maar na het aantreden van Saakasjvili in 2004 nam de spanning snel toe en waren er voortdurend provocaties over en weer.

Saakasjvili maakte geen geheim van zijn ambitie Georgië lid te maken van zowel de Europese Unie als de Navo. De Amerikaanse president George W. Bush had hem in het voorjaar van 2008 hoop gegeven door zijn steun uit te spreken voor een toekomstig Navo-lidmaatschap voor zowel Georgië als Oekraïne, ongeacht de grote Russische bezwaren. Op dat moment was Rusland al in stilte bezig om illegaal de militaire aanwezigheid in Zuid-Ossetië op te voeren, onder meer met de aanleg van een legerbasis bij het stadje Dzjava. Het verklaart mede de snelle respons van Moskou, toen de getergde Saakasjvili zijn troepen naar Zuid-Ossetië stuurde.

De Georgiërs waren geen partij voor de Russen, die in snel tempo Zuid-Ossetië veroverden en daarna de Georgische steden Gori en Poti bezetten. De langdurige bezetting was in strijd met afspraken die de Franse president Sarkozy had gemaakt met zijn Russische collega Dmitri Medvedev. Rusland lapte het akkoord en alle westerse protesten daaromtrent aan zijn laars. Wat volgde was de erkenning door Moskou van de onafhankelijkheid van zowel Zuid-Ossetië als Abchazië en de stationering van nog meer Russische troepen in de conflicthaarden. Saakasjvili bleef wonderwel in het zadel, maar het primaire doel van Moskou was bereikt: Georgië kon het lidmaatschap van de Navo voorlopig vergeten.

In Oekraïne beoogt Rusland op zijn minst ten dele hetzelfde: de Navo buiten de deur te houden. Volgens de Russische politicoloog Marat Gelman is dat zelfs het hoofddoel van Moskou. Dat maakt hij op uit een persoonlijk gesprek met Vladimir Loekin, tot voor kort Poetins belangrijkste mensenrechtenadviseur. Volgens Loekin zoekt Moskou in het oosten van Oekraïne geen territoriaal gewin. "Waar het om gaat, is duidelijk maken aan Porosjenko dat hij nooit kan winnen", citeert Gelman in zijn blog de woorden van Loekin. "Volgens Loekin blijft zowel Donetsk als Loegansk deel uitmaken van Oekraïne, als garantie dat het land niet toetreedt tot de Navo." Rusland zou hameren op federalisering van Oekraïne, omdat afzonderlijke regio's dan altijd toetreding tot de Navo kunnen dwarsbomen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden