Oorlog en vrede / VS maken van jungle geen parkje

De oorlog in Irak lijkt bijna voorbij, de nieuwe wereldorde waar George Bush senior van sprak kan dankzij zijn zoon aanbreken. De Duitse filosoof Rüdiger Safranski vindt het een gevaar voor de wereld. Want het grootste deel van de 'as van het kwaad' is nog intact. Safranski over Amerikaanse hegemonie en het trans-Atlantisch bondgenootschap. ,,Iran, Noord-Korea, Syrië -waar stopt het?''

De gevallen Iraakse regering was net zo min geïnteresseerd in hoeveel miljoenen er sterven ten gevolge van een door hen uitgelokte atoomoorlog, als die van Noord-Korea, of Al-Kaida, zeggen sommigen. Je kunt die landen en organisaties volgens hen helemaal niet afschrikken.

Safranski vraagt zich af of het alternatief -ontwapeningsoorlog- wél deugt. ,,Dan ontwapen je geen tirannen, maar maak je hele bevolkingen tot slachtoffer. Het democratische missionarisme kan toch niet zo fanatiek zijn dat hele bevolkingen eronder komen te lijden?''

We hebben, concludeert Safranski, 'geen alternatieven voor afschrikking'. Hij wijst daarbij op een ander probleem: het volkenrecht. ,,Veel VN-landen zijn helemaal geen democratieën. Toch gaat het erom dat ze zich allemaal achter de principes van het volkenrecht hebben geschaard.'' En dat verbiedt aanvalsoorlogen, zegt Safranski, ,,een ongelooflijk belangrijk goed dat men onder alle omstandigheden moet verdedigen. Want het recht is alleen maar een macht als deze door machten ondersteund wordt.''

De rechtscultuur dreigt verwaarloosd te worden, meent Safranski, nu ook andere landen -Pakistan, India- tot een preventieve oorlog kunnen overgaan, met als argument: 'We voelen ons bedreigd'. ,,Vasthouden aan volkenrecht is dus geen sentimentaliteit, maar essentieel als je op wereldschaal aan democratisering wilt werken.''

Europeanen hechten aan de internationale rechtsorde, maar weigeren te investeren in de machtsmiddelen ter verdediging ervan; de Amerikanen hebben dat wel gedaan. Europeaan Safranski vindt dat geen ramp. ,,Gelukkig is de enige supermacht een democratische macht. Wij kunnen hoop hebben dat er na de regering-Bush een regering komt met andere strategische plannen. Het was veel erger geweest als een macht als de Sovjet-Unie deze rol had gespeeld.

Als we echter in veiligheid willen leven in Europa, zullen we er zelf ook meer aan moeten doen. Europa moet sterker worden, ook op militair gebied. En ik weet het, Europa is verdeeld. Maar Amerika heeft een sterke Europese defensiemacht ook lang tegengewerkt.''

Volgens Robert Kagan, en met hem veel Amerikanen, heeft Thoams Hobbes het in de internationale arena voor het zeggen: daar woedt de oorlog van allen tegen allen. Europeanen koesteren volgens Kagan liever Immanuel Kants wereldutopie van 'eeuwige vrede'.

Dat ziet Safranski ietsje anders. ,,Amerikanen dragen een colt en denken het daarmee te kunnen redden. De Europeanen doen dat niet. Zij zijn, zoals Kagan stelt, meer gericht op diplomatie en afschrikking. Maar ze koesteren minder illusies over hun vermogens om de wereld te beschaven. De Amerikanen geloven dat het mogelijk is om de jungle van de internationale betrekkingen in een goed geordend park te veranderen. Op dit punt is het oude Europa realistischer en hobbe siaanser dan de Amerikanen: we kunnen de jungle niet in een park omtoveren.''

,,Het idee dat je het Midden-Oosten kunt democratiseren, zoals men dat gekke Europa na 1945 gedemocratiseerd heeft, zal stuklopen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden