OORJAARSSCHOONMAAK VERDWIJNT, MAAR DE KRIEBELS BLIJVEN/"Ik doe het heus niet omdat het m'n hobby is"

De een krijgt de kriebels als de zon schijnt in februari, de ander begint gewoontegetrouw in januari, kriebels of niet, maar de meeste mensen slaan hem tegenwoordig gewoon over: de voorjaarsschoonmaak. Een typisch Nederlands verschijnsel, dat een zachte dood aan het sterven is. Leveranciers van reinigingsmiddelen proberen de gewoonte er nog wel in te houden, maar geven toe dat zij hun verkopen vooral dankzij voordeelacties tijdelijk opstuwen.

AGNES AMELINK

De grote schoonmaak, waarbij het huis na de winter van boven naar beneden grondig werd uitgemest, lijkt een verschijnsel te worden voor vrouwen van boven de vijftig. Dertigers, gevraagd naar hun ervaringen met 'de schoonmaak' verwijzen eensgezind naar hun moeder, tante of oma, dikwijls onder de verzuchting dat een grote voorjaarsbeurt in hun huis wel wenselijk zou zijn. Niet meer nodig, zeggen echter de meesten. Vroeger met de kolenkachels moest je na het stookseizoen wel aan de schoonmaak, maar tegenwoordig, met de cv, het oprukken van de stofzuiger en de veel agressievere schoonmaakmiddelen blijft je huis schoon genoeg, schoner zelfs dan vroeger.

Ook menige vijftigplusser die vroeger doorsopte tot het huis er op z'n paasbest uitzag - voor pasen 'moest' de schoonmaak klaar zijn - blijkt nu minder fanatiek. Onderscheid tussen stad en platteland is er nog wel. In vele dorpen houdt men de schoonmaak in ere, al dan niet onder druk van de omgeving. Maar ook hier laat de jongere generatie het steeds meer afweten.

Onderzoek

Hoewel de Nederlandse schoonmaakwoede tot in het buitenland berucht is - de historicus Simon Schama zegt in 'Overvloed en Onbehagen' dat de reizigersmythologie over Nederland zei dat Nederlanders de beschaafde omgangsvormen maar al te gemakkelijk overboord gooiden vanwege een schone vloer - is over het verschijnsel voorjaarsschoonmaak geen onderzoek voorhanden. In de bibliotheek van de vakgroep huishoudwetenschappen van Landbouwuniversiteit Wageningen diept een medewerkster met moeite een enkel tijdschriftartikel op en summiere handleidingen uit boeken van 1959 en 1980, maar geen wetenschapper die zich in het fenomeen verdiept heeft.

Kortman-Intradal in Veenendaal, producent van Driehoekzeep, bevestigt de algemene indruk: er is nog wel degelijk sprake van een grotere omzet van reinigingsmiddelen in het voorjaar, maar dat komt deels door de speciale acties die de producenten dan voeren. Ooit is een bedrijf op het idee gekomen de verkoop juist in het voorjaar een extra stimulans te geven door tijdelijke prijsverlagingen en inmiddels doet de hele branche daaraan mee. "We weten dat er meer verkocht wordt in het voorjaar, maar niet of de mensen onze spullen dan ook echt gebruiken" . Klopt, zeggen Albert Heijn en de firma Dicom in Hoensbroek, producent van onder meer Dora en verschillende winkelmerken. Dicom signaleert bovendien dat de verkooppiek beduidend minder hoog is dan pakweg tien, vijftien jaar geleden.

Jannie van 't Hoff (54) uit het ZuidBeijerland in de Hoeksche Waard heeft geen acties van fabrikanten nodig om tot de voorjaarsschoonmaak over te gaan. "Het moet gewoon" , vindt zij. "En ik doe het heus niet omdat het m'n hobby is. Ik zie er elk jaar weer als een berg tegenop" . Waarom het moet? "Je hebt altijd plaatsen in huis waar je bij de normale schoonmaakbeurten nooit komt. In en achter kasten bijvoorbeeld. En de dekens moeten geklopt. Daar komt echt stof uit hoor, net als vroeger." Natuurlijk kun je ook pas zo'n extra beurt geven als je denkt dat het nodig is, maar dan ben je het hele jaar bezig, vindt mevrouw Van 't Hoff en "ik vind het heerlijk om het hele huis zo door te werken" .

Sinds eind januari wijdt zij twee dagen per week aan de schoonmaak: de dinsdag en de woensdag. Ze begint op de vliering met de kast met spelletjes en puzzels. Alles wat weg kan wordt weggegooid of weggegeven (kleding), de balken worden afgenomen, er wordt grondig gestofzuigd, de deuren worden gesopt, de vloerbedekking opgeklopt en zo werkt ze van boven naar beneden. Zelfs de muren slaat ze niet over. De wanden in de woonkamer bewerkt mevrouw Van 't Hoff met de stoffer, en het vinyl in de gang krijgt een beurt met de sopdoek. "En ik verbeeld me dat je het echt ziet, maar een ander ziet er niks van" , lacht ze. "Ik doe het gewoon voor de frissigheid" . Ze schat dat de schoonmaak alles bij elkaar zes weken in beslag neemt. Ondertussen houdt ze de rest van het huis gewoon bij, want al is de schoonmaak gaande, dat hoeft verder niemand op te vallen. Er komt alle dagen gewoon eten op tafel.

Mannen

Opvallend vaak wordt verteld dat mannen er een grote hekel aan hebben als hun vrouw 'aan de schoonmaak' is. In het beste geval staken de echtgenoten nog een hand uit bij het uitkloppen van dekens of boeken, maar over huismannen die in februari onweerstaanbaar naar spons en zeem getrokken werden is niets bekend. Wel zeiden heel wat vrouwen spontaan dat zij bij de eerste voorjaarsachtige dagen een krachtige neiging tot ragen, boenen en zemen voelen opkomen, ook al laten zij de voorjaarsschoonmaak verder aan hun moeders of verre tantes over.

Wie vroeger aan voorjaarsschoonmaak deed, deed dat dikwijls omdat 'iedereen het deed' en omdat je niet als een viespeuk te boek wilde staan. Vooral op het platteland letten de vrouwen sterk op elkaar. Jannie van 't Hoff denkt met weemoed aan die tijd terug. "Je vroeg aan elkaar: hoe ver ben jij? Als je klaar was ging je bij elkaar kijken, je steunde elkaar ook. Nu lacht iedereen je uit. Het is niet meer leuk. Ik doe het puur voor mezelf."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden