Recensie

Oordeel gerust, maar durf je oordeelook te herzien

Ziyad Marar: Oordelen. Waarom niemand je ooit zal begrijpen en de voordelen daarvan.
Vertaling Karl van Klaveren en Indra Nathoe. 
Uitgeverij Ten Have; 254 blz.  € 21,50
★★★★☆

De auteur

Ziyad Marar (1966), zoon van een Engelse moeder en een Libanese vader, groeide op in Bagdad en Beiroet. Vandaar verhuisde het gezin in 1975 naar Londen vanwege de burgeroorlog in Libanon. Hij studeerde psychologie en filosofie en werkt tegenwoordig voor de uitgeverij SAGE Publishing. Daarnaast schrijft hij zelf boeken, waarvan het voorlaatste, ‘Intimacy’, in 2012 is verschenen.

Het probleem

Als we onze goede naam bereidwillig onderwerpen aan het oordeel van mensen, schrijft de Fransman François de La Rochefoucauld in zijn ‘Maximes’, riskeren we op allerlei manieren onze rust en ons leven, enkel en alleen om bij hen in een goed blaadje te komen. Marar, die deze uitspraak citeert, gaat nog een stapje verder. Of we nu willen of niet, we streven allemaal onontkoombaar en voortdurend naar een goede reputatie, en zijn daarbij uiteraard afhankelijk van de oordelen van anderen over ons. Op onze beurt oordelen wij voortdurend over anderen en dragen we daardoor bij aan de vorming van hun reputatie.

De fundamentele behoefte aan een goede reputatie neemt in het tijdperk van internet en sociale media nieuwe en ongekende vormen aan. “De intensiteit van het oordeel is door de digitale lens veel scherper geworden”, constateert Marar. Miskleunen of misstappen, die je reputatie in een oogwenk te grabbel kunnen gooien, gaan tegenwoordig meteen de wereld rond. Tallozen spannen zich in om zichzelf digitaal zo gunstig mogelijk te presenteren, gebruikmakend van technieken die behoren tot wat Marar ‘reputatiemanagement’ noemt. We bewegen ons door een ‘sociaal mijnenveld’, waarin we voortdurend gevaar lopen te worden beschadigd. Daarnaast kunnen dienstverleners en gebruikers elkaar door wereldwijde, dankzij internet florerende, bedrijven als Uber of Airbnb onderling standaard beoordelen.

Los van deze moderne ontwikkelingen, kan vorming van ons zelfbeeld, van onze identiteit, niet zonder het oordeel van anderen. De mens is nu eenmaal een ‘hypersociaal’ wezen, zoals Marar het uitdrukt. Hij is ‘gevangen in een web van sociale relaties’ en kan niet onafhankelijk van anderen bestaan. Er is niet zoiets als het onveranderlijke, wezenlijke en ware ‘zelf’.

Het antwoord

In ‘Oordelen’ gaat Marar uitgebreid in op de verschillende aspecten van een universeel-menselijke gewoonte. Hij wijst op de principiële onvervulbaarheid van de vaak gekoesterde wens om zich aan andermans oordelen te onttrekken, een heel begrijpelijke wens, omdat het menselijk oordeelsvermogen veelal ‘partijdig is, inconsistent en zelfzuchtig, inconsequent en slecht verdeeld over de mensheid’. Oordelen worden al te vaak gemotiveerd door de ‘schijnheilige en scheve wijze waarop wij mensen elkaar waarnemen’.

Deze onbetrouwbaarheid van onze oordelen zou al minder kwaad kunnen als we telkens weer zouden bedenken dat we nooit in staat zullen zijn anderen volledig en definitief te begrijpen (en onszelf trouwens evenmin). ‘Oordeel gerust’, schrijft Marar in zijn wijze conclusie, maar erken ook ‘dat elk oordeel voorlopig is en steeds moet worden herzien in het licht van de feiten’.

Filosofie komt in dit boek nauwelijks voor, maar des te meer psychologie. Marar baseert zich op de theorieën en onderzoeken van een groot aantal sociaal-psychologen. Daarnaast verwijst hij veelvuldig en uitgebreid naar gedichten en romans, naar films en populaire televisieseries, zoals ‘Fawlty Towers’ en ‘Breaking Bad’. Door deze voorbeelden uit de (fictieve) praktijk krijgt het boek, dat toch al leest als een trein, een bijzonder levendig karakter.

Reden om dit boek niet te lezen

Wie liever vasthoudt aan zijn vooroordelen over anderen dan te proberen tot eerlijke oordelen te komen moet het vooral ongelezen laten.

Reden om dit boek wel te lezen

Voor ieder ander biedt het fascinerende en leerzame inzichten in de mens, het hypersociale dier. 

Lees meer boekrecensies op Trouw.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden