Opinie

Oom Wanja gesmoord in landerige landelijkheid

Het toneelhuis is kaal op de achterwand na. Daar staat rechtop een reusachtig, met wat bloemen getooid weiland, dat 's nachts verandert in een kristallen sterrenhemel (ontwerp: Marcel Schmalgemeier). Voor op het toneel staan een samowar met toebehoren en een paar houten stoeltjes. De oude min breit. Uit een kast wordt de borrel voor arts Astrov gehaald. Vaag gerommel duidt op een overwaaiend onweer. Als de personages praten, vallen vooral de stiltes op.

De stemmen klinken ijl. Regisseur Olivier Provily is, dunkt me, een aartsromanticus. Met minimalisme en verstilling poogt hij in 'Oom Wanja' van Anton Tsjechov (1860-1904) de sfeer van het landelijke leven op te roepen, zowel wat de schoonheid van de natuur betreft als de eenzaamheid en de onuitgesproken verlangens van de mensen. Geen heftig geuite gevoelens, zelfs niet nu de komst van professor Serebrjakov en zijn mooie jonge vrouw Jelena de vertrouwde orde op het landgoed van Wanja en de zijnen heeft verstoord. Men draait wat om elkaar heen, klaagt, onderdrukt onbeantwoorde verliefdheden. Slechts één keer ontstaat er beroering, als Wanja zijn gefrustreerde verlangen naar Jelena met een pistool afreageert op de despoot van een professor. Zijn schoten treffen geen doel en de alle emoties verstikkende traagheid schuift weer zuchtend het toneel op.

Provily begon met een idee hoe de voorstelling eruit moest zien, maar vergat dat hij te maken had met karakters. Wat wel werkt in zijn eigen, al improviserend tot stand gekomen voorstellingen, zoals 'Oorlogje' (2001) die hem prompt tot meest belovend regietalent maakte, werkt niet bij een klassiek repertoirestuk: acteurs en hun rollen ondergeschikt maken aan een thema. Het spel blijft vlak, temeer omdat lang niet iedereen verstild kan spreken en toch verstaanbaar zijn. De personages krijgen geen contouren. Oom Wanja (Leon Voorberg) is verworden tot een onbestemde achtergrondfiguur, waarbij vergeleken de Astrov van Barry Atsma nog een blozende uitstraling heeft, maar ook niet meer dan dat, terwijl Saskia Temmink zichtbaar ongelukkig is met het doelloos voor zich uit staren van haar Jelena. En Wanja's nichtje Sonja (Gunilla Verbeke) is een rampzalig cliché ingeschoten: 'lelijk' gemaakt met bril, pratend op een irritant naïef toontje.

De enige die erin slaagt tegenkleuren aan te brengen is Hugo Koolschijn als de professor. Mooi hoe hij diens egocentrisme dimensie geeft door er iets van met faalangst gemengde bluf in te laten doorschemeren na een aanval op zijn persoontje.

'Oom Wanja' is Provily's eerste repertoirevoorstelling voor de grote zaal. Hij wilde daarmee een bak liefde de zaal in sturen. Zijn concept echter zorgt voor een stroom van landerigheid en verveling. Een paar bezoekers gaan al snel onder zeil. Eigenlijk is Provily de hele voorstelling bezig de door Tsjechov zo meesterlijk opgeroepen melancholie te illustreren ofwel houdt hij zich onledig met, zoals de term luidt, het rood verven van rode rozen. Op toneel is dat dodelijk. Want saaiaai!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden