Opinie

Ook zorgverlener is autonoom, maar wel in relatie met anderen

.Beeld ANP

Zorgverleners en zorgverzekeraars hebben een gedeelde verantwoordelijkheid voor kwaliteit en kosten, vindt Lottie van Starkenburg die als toezichthouder patiëntenorganisaties ondersteunt.

Psychologen beoordelen de zinvolheid van het financieringssysteem van de ggz met een 2,9. Het systeem ondermijnt hun professionele autonomie, met allerlei kwalijke gevolgen voor hun cliënten (Trouw, 29 augustus). Op pagina 8 legt hoogleraar Jim van Os die dag uit dat het systeem ervoor zorgt dat de meeste zorg terechtkomt bij de mensen die deze het minste nodig hebben. Hij stelt: "Het geld wordt nu verkwanseld."

Zijn voorstel is om alle bureaucratie waar de zorgverzekeraars om vragen op te heffen, met andere woorden zorgverleners in de ggz hun professionele autonomie terug te geven. Daarmee zou genoeg geld beschikbaar komen om iedereen de juiste zorg te geven.

Ik deel de zorgen van de zorgverleners in de ggz over de toegang tot zorg, de onwenselijkheid om mensen in niet passende hokjes te duwen en bureaucratie die zijn doel voorbijschiet. Maar met dit pleidooi voor herstel van professionele autonomie zal er niets veranderen.

De sleutel tot verandering ligt mijns inziens in een andere opvatting van het begrip 'professionele autonomie'. Een dag eerder (Opinie, 28 augustus) legden Suzanne Metselaar en Yvo Smulders helder uit dat autonomie op twee manieren opgevat kan worden, als de individualistische en als de relationele autonomie van de patiënt, en dat dit verschillende gevolgen heeft voor de zorg voor de patiënt. Ik denk dat het zinvol is om dit onderscheid ook te gebruiken als het gaat om professionele autonomie.

Individualistische autonomie is een negatieve opvatting van vrijheid waarin degene om wie het gaat ongehinderd beslissingen kan nemen, zonder dat iemand daarbij een strobreed in de weg legt. Dit is de vorm van autonomie waar Van Os en de psychologen het over hebben: zij willen ongehinderd, zelfstandig beslissingen nemen over de zorg voor hun patiënten. Opheffen die bureaucratie.

Metselaar en Smulders leggen uit dat deze opvatting van autonomie leidt tot eisen en verboden, wat weer wetten en regels uitlokt. Precies door deze opvatting van professionele autonomie zal bureaucratie dus toenemen. Dit is ook wat er in het verleden gebeurd is: de uitgebreide verantwoording van de kwaliteit en doelmatigheid van ggz-zorg zoals die nu gevraagd wordt door zorgverzekeraars, is een reactie op onduidelijke kwaliteit en explosief stijgende kosten in het verleden.

Andere energie

De tweede opvatting van autonomie die Metselaar en Smulders onderscheiden is relationele autonomie. Dit is een positieve opvatting van vrijheid waarin - in hun voorbeeld - de patiënt zijn leven vormgeeft in relatie met en actief ondersteund door anderen. Dit doet recht aan de menselijke onderlinge verbondenheid. Bovendien maakt ingaan op wensen in plaats van eisen een heel andere energie los.

Wat als zorgverleners professionele autonomie op zouden vatten als relationele autonomie? Naast de relatie met hun cliënt hebben zij immers nog een tweede belangrijke relatie: die met de financiers van hun diensten. Zonder geld geen zorg. Die financiers zijn, via de zorgverzekering, u en ik.

Wat als zorgverleners en zorgverzekeraars als partners en vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid voor de kwaliteit en kosten over wensen gingen spreken? Dat zou weleens de sleutel kunnen zijn tot het begin van positieve verandering die leidt tot goede zorg voor hen die deze het hardste nodig hebben, tegen kosten die wij gezamenlijk kunnen dragen.

Natuurlijk: dit geldt niet alleen voor de ggz, dit is niet het enige probleem in de ggz én 'it takes two to tango'. Maar het levert wel zin in die tango op.

Lees ook:

Psychologen zijn zeer ontevreden over financiering GGZ 

Jim van Os: 'Behandelstop is symptoom van de chaos in de geestelijke zorg'

Suzanne Metselaar en Yvo Smulders: 'Ook de autonome mens is niet alleen'

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden