Ook zonder zetels doen ouderen zich gelden

De ouderenbond Unie KBO heeft een streven. ,,Een wensdroom'', zegt woordvoerder en part-time lobbyist Arno Heltzel. De senioren hebben de afgelopen vijf à zes jaar in politiek Den Haag duidelijk aan invloed gewonnen. Het doel is nu die status te bezegelen met een plek in de Sociaal-Economische Raad (Ser), als volwaardige sociale partner, die naast de werkgevers en de vakbonden met het kabinet aan tafel zit.

Bas de Vries

Heltzel: ,,Er wordt in Den Haag over het algemeen serieus naar ons geluisterd. Door Tweede-Kamerleden, maar ook door bewindslieden. In een spoeddebat over de zogenoemde servicepakketten, waarvoor in de ouderenzorg extra moet worden betaald, hoorde ik staatssecretaris Vliegenthart onlangs al onze standpunten overnemen. Dat doet deugd. Toch wordt er bij tal van beleidsmaatregelen nog altijd geen rekening gehouden met de gevolgen voor ouderen.''

,,Een voorbeeld vormen de kabinetsplannen voor 'Een leven lang leren', de voortdurende bijscholing van werknemers. Die staat dus niet open voor ouderen. Het kabinet gaat er kennelijk nog altijd van uit dat mensen na hun pensionering alleen nog maar willen golfen. Een plek in de Ser zou ons de kans geven steeds over de schouder van de overheid mee te kijken, en dit soort blunders te voorkomen.''

D66-kamerlid A. Schimmel reageert niet negatief op het idee van de Unie KBO. ,,De ouderen als sociale partner? Het zou kunnen.'' Maar haar PvdA-collega J. van Zijl fronst zijn wenkbrauwen: ,,Wat heb je aan zo'n etiket, als er in de Ser maar een paar onderwerpen worden behandeld waar je werkelijke belang bij hebt?'' Volgens Van Zijl hebben de ouderen al veel invloed aan het Binnenhof en binnen de ministeries. Vooral 1994 was een belangrijk jaar in het emancipatieproces van deze snel groeiende bevolkingsgroep.

Er klinkt enige melancholie in de stem van Arno Heltzel als hij herinnert aan de omstreden plannen van de destijds oppermachtige regeringspartij CDA om de AOW te bevriezen en aan de daaropvolgende massale demonstratie van ouderen in het PSV-stadion. De Eindhovense 'AO-Wave' bleef niet zonder gevolgen; de christen-democraten leden in '94 een historische verkiezingsnederlaag. De ouderenpartijen profiteerden door zeven kamerzetels binnen te slepen.

Vijf jaar en ontelbare interne ruzies verder zijn die partijen echter weer uit het parlement verbannen. De Unie KBO is er niet rouwig om. ,,Wij hebben van meet af aan gezegd dat het niet goed is om je in de politiek uitsluitend op één bepaalde doelgroep te richten. Dat levert een te smalle politieke basis op, voor ouderen net zo goed als voor bijvoorbeeld vrachtwagenchauffeurs'', aldus Heltzel.

,,Die vier jaren zijn voor de ouderenpartijen niet bepaald een geslaagde periode geweest. Hoewel hun aanvankelijke succes misschien wel een bij-effect heeft gehad: de traditionele partijen hebben nu meer oog voor ouderen. De politiek is er niet alleen achter gekomen dat Nederland vergrijst en ontgroent, maar heeft ook ontdekt dat ouderen trouw opkomen bij verkiezingen. Er zijn bij de senioren veel stemmen te halen.''

Die belangstelling voor ouderen valt niet alleen te ontwaren bij het CDA, dat vanuit de oppositiebanken naarstig probeert het geschonden vertrouwen te herstellen, maar ook bij een partij als de PvdA, die een zeer actieve ouderenwerkgroep heeft onder leiding van voormalig anti-kernwapen-activiste Sienie Strikwerda. De sociaal-democraten hebben inmiddels 50.000 gulden uitgetrokken voor een 'scenario-studie' naar de gevolgen van de toenemende vergrijzing. Van Zijl: ,,Over twintig, dertig, veertig jaar hebben we te maken met een grotendeels vergrijsde samenleving. Dat heeft enorme gevolgen. Alles wordt anders: de gezondheidszorg, het consumeren, het recreëren, ga zo maar door. Het is essentieel dat beleidsmakers, die vaak niet veel verder denken dan de dag van morgen, daarop zijn voorbereid. Wij nemen twee jaar de tijd om alle consequenties in kaart te brengen.''

Van Zijl overlegt regelmatig met de grijze lobby over dergelijke onderwerpen. ,,Eigenlijk fungeren de ouderen al als een volwaardige sociale partner. Ik vraag me af of zij niet een té machtige factor in de politiek worden. De bonden moeten uitkijken dat zij het ouderenbelang niet tot het enige relevante belang verheffen. De macht van het getal mag niet de belangrijkste leidraad worden bij het innemen van stellingen.''

Als voorbeeld noemt de PvdA'er het standpunt van de ouderenbonden over de toekomst van de pensioenen. ,,Die zouden onvoorwaardelijk moeten worden geïndexeerd (meegroeien met de lonen, red.). Ongeacht de gevolgen voor de werkgelegenheid. Daar ben ik het absoluut niet mee eens.''

Ook D66-kamerlid Schimmel zet vraagtekens bij het opereren van de ouderenlobby. In haar ogen zijn de inspanningen van de bonden niet altijd effectief. Ze verwijst naar een recente discussie over een zetel voor ouderen in de besturen van pensioenfondsen. Schimmel: ,,Hoewel de toenmalige staatssecretaris De Grave dat idee steunde, leverde het overleg tussen de sociale partners en de ouderenorganisaties niet meer op dan een slap convenant. De ouderen hebben zich in die discussie te bescheiden opgesteld. De politieke steun was groot genoeg om er meer uit te slepen. Dat vond ik jammer.''

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden