Ook zonder 'na' leg je iemand het vuur aan de schenen

Taalvragen van lezers:

1227 'Labour legt Cameron het vuur aan de schenen' kopte Trouw onlangs. 't Moest toch 'na aan de schenen' zijn?

Dagbladen laten na in deze uitdrukking wel vaker weg; zie bijvoorbeeld het Vlaamse De Morgen van gisteren. Lezers wie dit mishaagt, kunnen zich beroepen op ettelijke naslagwerken, waaronder de Dikke Van Dale.

Maar in alle dertien 21ste-eeuwse voorbeeldzinnen die het nog onvoltooide 'Algemeen Nederlands Woordenboek' op internet vermeldt, ontbreekt het woordje na. André Abeling zette het in zijn 'Groene woordenboek' (2002) tussen haakjes, wat het 'Woordenboek der Nederlandsche Taal' trouwens al in 1921 deed.

Na betekent in dit geval 'dichtbij', zoals ook in de kwestie ligt me na aan het hart, iemand te na komen (letterlijk 'te dicht bij iemand komen', figuurlijk 'hem / haar beledigen'), de kinderen zijn me allen even na en in nabuur en nabestaande.

De verdwijning ervan in iemand het vuur (na) aan de schenen leggen ('het hem / haar moeilijk maken', 'hem / haar scherp ondervragen') is gemakkelijk verklaarbaar. De betekenis verandert er niet of nauwelijks door. De omissie past bovendien in een moderne trend, uitvoerig becommentarieerd door de Leuvense hoogleraar Joop van der Horst.

Vaste verbindingen als deze, zegt hij, hebben een collectieve betekenis gekregen. Die van de afzonderlijke woorden is op de achtergrond geraakt. Geen wonder dat er wel-

eens eentje verdwijnt zonder dat de betekenis van het geheel teloorgaat, zoals ook in iemand op zijn (mooie) blauwe ogen geloven, met (het) oog op en aan (de) hand van.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden