Ook zijn laatste rede was 'zijn verhaal', een speech die wist te verbinden

Barack Obama hield zijn afscheidsrede in Chicago. Energiek en verbindend, zoals we hem kennen. Met een lach en een traan.

Wat is het geheim van president Obama's mooie redes? Dat zit deels in de inclusiviteit die hij uitstraalt, elke groep telt dankzij hem mee. Aan één woord heeft zo'n minderheid al genoeg, of het nou 'Selma' (zwarten), 'Stonewall' (homo's) of 'Rio Grande' (Mexicanen) is.


"Michelle, jij hebt van het Witte Huis een plek voor iedereen gemaakt", zegt hij dinsdagavond in Chicago onder luid applaus. Obama-fans weten nog precies hoe de first lady onlangs vertelde dat zij elke dag wakker wordt in een huis dat is gebouwd door slaven. Vrij vertaald: de Obama's zien het lijden en de achterstand van zwart Amerika.


Vorige presidenten namen afscheid vanuit het Witte Huis, maar Obama verkoos een publiek van 10.000 mensen die in de rij hadden gestaan voor gratis kaarten. Hun reacties - applaus, tranen en een spreekkoor: 'Nog vier jaar!' - maakten het extra levendig.


"Immigranten en vluchtelingen die over de Rio Grande komen", zegt Obama, verwijzend naar de grensrivier met Mexico. Luid gejuich, want nu voelen alle latino's zich aangesproken en welkom. Hij noemt Stonewall, waar homo's in actie kwamen tegen politiegeweld en Selma, de plaats waar de befaamde mars voor zwarte-burgerrechten van Martin Luther King begon. Maar Obama gebruikt ook altijd traditionele Amerikaanse waarden als patriottisme. Hij benoemt militairen die hun leven geven voor het vaderland (groot applaus) en verwerpt discriminatie van moslims, 'die net zo patriottisch zijn als wij' (groter applaus).


En eindelijk spreekt een Democratische leider dan zelfs over en tot witte mannen, die Hillary Clinton vergat en zelfs uitschold, wat haar de overwinning kostte. "Zij lijken bevoordeeld, maar hun wereld is op zijn kop gezet. Wij moeten naar hen luisteren", aldus Obama.


Hoe krijgt de president zijn publiek altijd zo makkelijk in tranen? Speechexpert Lars Duursma schreef net het boek 'De beste toespraken van Barack Obama'. Hij vertelt: "Obama toont hoezeer hij geraakt is. Na een schietpartij moet hij als president de ouders van de slachtoffers bellen. Dat heeft hij vaker gedaan dan hem lief is. Dus als hij daarover spreekt, voel je dat."


Obama is ook de president die het vaakst zelf heeft gehuild. Is dat theater of is het gemeend? Bij politici moet je altijd op je hoede zijn, meent Duursma. "Maar bij Obama heb ik dat niet. Hij durft te huilen. Bij hem is het krachtig, want wij snappen waar die emotie vandaan komt. Neem zijn rede in de Emanuelkerk in South Carolina, na de massamoord in die zwarte kerk. Op dinsdag werd juist de dader tot de doodstraf veroordeeld. Obama heeft het al moeilijk aan het begin. Je ziet hem slikken en voelt daardoor veel meer met hem mee. Dat komt ook door zijn waardigheid en het respect dat hij heeft opgebouwd."


Ook Hans de Bruijn, die in het Trouw-katern Letter&Geest in zijn rubriek 'Framing' politieke uitspraken uitlegt, is overtuigd van de oprechtheid van Obama's toespraken en emoties. "Natuurlijk zit er altijd theater bij, maar Obama's tranen zijn consistent met zijn waarden, zijn beleid, zijn ontwikkeling. Hij overstijgt altijd verschillen. Hij zegt bijvoorbeeld in een speech dat hij in de armste landen woonde en naar de beste universiteiten ging. Of dat hij ongelovig opgroeide, maar later christelijk werd. Zijn biografie komt terug in zijn toespraak."


Obama is erg betrokken bij de totstandkoming van zijn speeches, weet Duursma. Hij brainstormt met zijn speechschrijvers tot er een duidelijk plan ligt. Ook daarna blijft hij concepten herzien. "Het is echt zíjn verhaal. Hij is oprecht geëmotioneerd en heeft een zware last gedragen, wat natuurlijk ook zijn weerslag had op Michelle en het gezin."


Er zijn wat vaste onderdelen voor een goede speech, zegt docent Duursma, die hier in Nederland politici, zakenlui en anderen begeleidt. Een zin wordt bijvoorbeeld overtuigender met een contrast. "Een techniek die drieslag heet, gebruikt Obama één keer per 30 seconden." Zijn slotrede eindigt hij ermee: "Yes, we can. Yes we did. Yes we can." En drieslag is goed te combineren met contrast. Eerder zei Obama: "Er zijn geen blauwe staten, geen rode staten, maar alleen Verenigde Staten".


De komende vier à acht jaar gaan we vooral Donald Trump horen. Ook een goede spreker die zijn achterban weet te raken, menen beide experts. Een goede toespraak heeft ook een vijand nodig, weet De Bruijn. "Bij Obama is dat cynisme, 'zij die denken dat we niet kunnen veranderen'. Bij de rauwe Trump is het explicieter. Hij leeft in tegenstellingen van winnaars en verliezers. In ware oorlogstaal wil Trump China en Mexico 'verslaan'."


Aan de Trumpiaanse inhoud is soms geen touw vast te knopen, analyseerde The Washington Post. "Zijn kracht zit in de vorm. Bijna elke zin eindigt bij Trump in een climax: 'énorm!' of 'slécht!', waarbij hij het publiek aankijkt. Heel sterk", vindt Duursma. "Daarin zie je zijn lange ervaring voor de tv-camera's."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden