Review

Ook zij wist het niet

,,Hoe ouder ik werd, des te meer kreeg ik last van het schuldgevoel dat ik voor een man had gewerkt -en 'm ook nog aardig vond- die die ellende had veroorzaakt.''

Ook zij heeft het niet geweten. Traudl Junge (81) was vanaf 1942 tot aan de dood van Hitler zijn privé-secretaresse. Ze werkte met hem in zijn hoofdkwartier op de Obersalzberg in Berchtesgaden, dineerde regelmatig met hem en typte zijn testament tijdens de laatste weken van het nazi-regime in Hitlers bunker in Berlijn.

Maar binnen haar gehoorsafstand viel het woord 'concentratiekamp' slechts één keer. Zegt ze en benadrukt ze, keer op keer. ,,Ik zat in het oog van de storm. Daar waar stilte heerst.''

Vijftig jaar lang hield ze haar herinneringen voor zichzelf en zweeg ze over haar leven, wroeging en verwarring. De documentaire van André Heller en Othmar Schmiderer, bekroond met de publieksprijs Berlinale 2002, is boeiend, niet alleen vanwege de persoonlijke anekdotes over een zeer omstreden historisch figuur, maar ook omdat er een portret wordt geschetst van een getraumatiseerde vrouw die haar eigen geweten maar niet stil krijgt.

,,Ik heb het gevoel dat ik op dat naïeve jonge kind boos moet zijn en 't haar niet kan vergeven dat ze dat monster niet op tijd heeft herkend.''

Vanuit haar eenkamerwoning in de Münchense wijk Schwabing, waar zij sinds de jaren vijftig woont, stromen de herinneringen naar buiten. ,,Hij verdrong alles. Hij heeft nooit een verwoeste stad gezien. Aan het einde van de oorlog reden we met gesloten jaloezieën in de trein door Duitsland.''

Via via introduceert Albert Bormann, de zwager van een vriendin van haar zus, Junge bij de Führer. ,,Ik kende hem slechts van bioscoopjournaals en manifestaties. Dus ik kende alleen die martiale pose met die uitgestrekte armen. Maar er kwam een meneer op leeftijd binnen, vriendelijk glimlachend en met 'n zachte stem: Kindje wees maar niet bang. Ik maak veel meer tikfouten dan jij. Ga maar zitten. Zal ik een kacheltje brengen?''

De geluidloze emotie van Traudl Junge vertaalt zich tijdens de negentig minuten die haar relaas duurt, in een zenuwachtig gefriemel met haar handen. Ook beweegt ze soms haar mond zonder dat er hoorbare zinnen over haar lippen rollen.

Eén keertje maar vloeien de tranen, en is het te cynisch om te constateren dat het dan om Duitse slachtoffers gaat? Wanneer haar gedachten teruggaan naar de laatste weken in de Führerbunker, onder elf meter beton, ziet ze Helga weer voor zich, de tienjarige dochter van Goebbels. Het ongeloof stond in de ogen van het meisje geschreven toen ze van haar ouders te horen kreeg dat zij en haar vijf broertjes en zusjes ingeënt moesten worden 'omdat ze nu zo dicht bij oom Adolf' woonden. En inderdaad, ze werden allen vergiftigd.

Ook Hitler nam vergif, maar niet voordat hij het spul op zijn hond Blondie had uitgeprobeerd. En niet voordat hij zijn politieke testament aan Junge had gedicteerd. ,,Ik dacht dat hij zich voor zijn daden ging verontschuldigen, maar het waren zijn bekende uitspraken: Het is de schuld van de Joden, de strijd is noodzakelijk, het Duitse volk was niet klaar voor zijn missie, dus zijn ze er aan ten onder gegaan.''

Met 'als afscheidscadeau' een flesje cyaankali werd Junge op

9 juni 1945 door de Russen gearresteerd. In december van dat jaar weet ze te vluchten naar West-Berlijn, waar de Amerikanen haar voor drie weken achter de tralies zetten.

Na haar vrijlating lijkt niemand meer geïnteresseerd in haar verhaal. Ze was nooit lid geweest van Hitlers politieke partij NSDAP en wordt als een zogeheten 'jeugdige meeloper' afgeschreven.

Ze was vrij, maar wist zich haar verdere leven gevangen in haar verleden. Op 10 februari 2002, de dag dat deze film in Duitsland in première ging, overleed Traudl Junge aan kanker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden