Ook voor mensen met een kleine beurs

interview | De biologische Ekoplaza-winkels schieten de grond uit. Een goede zaak, vindt Erik Does. 'Wij doen iets meer dan winkeltje spelen.'

Wij hebben in grote steden als Amsterdam, Den Haag, Utrecht en Eindhoven Ekoplaza's in achterstandswijken. Die zijn erg succesvol. De mensen die er komen hebben weinig te besteden, maar ondanks dat maken zij wel die keuze voor echt voedsel. Ook al is dat iets duurder dan de vulling die in gangbare supermarkten is te krijgen. Wij streven ernaar om al dat mooie en gezonde voedsel bereikbaar en zichtbaar te maken voor zo veel mogelijk mensen."

Erik Does, directeur van de snelgroeiende Ekoplaza-keten van biologische supermarkten, voelt zich niet aangesproken door VU-hoogleraar Jaap Seidell die in oktober vorig jaar op een congres van de biologische sector opmerkte dat die bij uitstek geschikt is om goed en gezond eten bereikbaar te maken voor mensen in achterstandswijken. Volgens Seidell is er een verschil in levensverwachting tussen mensen aan de onderkant van de samenleving en de elite in de betere buurten, dat oploopt tot wel 15 jaar. Daar kan met gezond en goedkoop eten aan gewerkt worden, aldus Seidell.

"Zo'n opmerking doet het goed in de media"', zegt Does op zijn kantoor in Veghel, "maar ik kan die tweedeling tussen rijk en arm, die veel verder gaat dan alleen voedsel, niet oplossen. Dat is zoiets als het conflict in het Midden-Oosten. Ik zie een andere tweedeling. Ik zie een verschil tussen beterwetenden en onwetenden. Daar maak ik me zorgen over. Dat is niet alleen een kwestie van geld. Consumenten worden overspoeld met marketinggeweld van grote concerns. Hun worden producten opgedrongen die de naam voedsel niet verdienen. Het is vulling. Die A-merken zijn meer patenten dan voedsel. De ingrediënten moeten zo goedkoop mogelijk worden ingekocht, er zit amper voedingswaarde in, zeggen onze voedingsexperts, en het eindproduct wordt zo duur mogelijk verkocht. Daar zorgt die reclame voor. Daar zijn miljarden mee gemoeid."

Kantelpunt
Does spreekt morgenavond met Seidell bij de opening van een nieuwe serie voedseldebatten in de Amsterdamse Balie. Daar zal de tweedeling in onze voedselcultuur het thema zijn (zie kader).

"We zijn in de rijke wereld allemaal opgevoed met het fenomeen van de A-merken, de schijf van 5 en steeds meer vlees en zuivel. En alles zo goedkoop mogelijk", zegt Does. "Met die traditie is het lastig breken, maar ik zie het kantelpunt naderen. De consument wordt steeds wijzer. Hoe? Door diverse schandalen, door recensies op internet, grote omzet van boeken over voeding. Mensen zijn op zoek naar echt eten. Er is een groeiende groep die beterwetend wordt. Ik zie het ook in onze winkels. Die groeien enorm, zowel het aantal winkels als de oppervlakte per winkel. En weet je wat zo leuk is, verhuurders in winkelcentra willen ons nu graag hebben. Dat was vijf jaar geleden wel anders."

De Ekoplaza-baas stelt dat een Aldi-klant ook dikker is dan een klant bij zijn winkels. "Echt, ga maar eens kijken in Utrecht, daar zitten ze naast elkaar. Je ziet duidelijk het verschil in gewicht dat binnenkomt." De Universiteit van Tilburg staaft de observaties van Does. Volgens een recent onderzoek is de BMI (maat voor gewicht ten opzichte van je lengte) van Ekoplaza-klanten (70 procent vrouw en 75 procent hogeropgeleid) tien procent lager dan die van de gemiddelde Nederlander. "Wij doen iets meer dan winkeltje spelen. Wij laten zien wat een gezonde leefstijl is. Topsporters als Nicolien Sauerbreij vinden ons daarom. Zij willen advies over hoe beter te presteren met goede voeding. Laatst werden we gebeld door voedingsdeskundigen van de politie. Die willen met ons voor alle agenten een gezonde leefstijl ontwikkelen. Ik vind het echt heftig. Er gebeurt zo veel. De gewone consument heeft dat ook door. Die komt steeds vaker. Ook de klanten met een kleinere beurs. Een groot deel van hen heeft nog een keuze, dan doen ze iets anders niet. Die verdienen respect. Alleenstaande moeders bijvoorbeeld, die willen dat hun kinderen gezond eten. Juist voor deze mensen wil ik biologisch bereikbaar maken."

Does schat dat zijn winkel gemiddeld twintig procent duurder is dan een doorsnee-supermarkt. "Maar wat is duur en wat goedkoop. In de prijs van gangbare voeding - vulling blijf ik het vinden - zit alle bijkomende schade aan gezondheid en milieu niet verdisconteerd. Wat is de ware prijs van een product? Wij gaan binnenkort aan de gang met een project waarbij we uitrekenen wat de ware prijs is van gangbare producten. We zetten die dan af tegen de prijs van onze producten. Dan zien klanten echt het verschil."

Geen heilige graal
Bij een gezonde leefstijl hoort een ander, duurzamer, menu. "In onze winkels vertaalt zich dat in minder vlees en veel meer aanbod van groenten en fruit. Zo uit mijn hoofd gezegd wel twintig procent meer. We zijn echt één grote groentenwereld. En natuurlijk hebben we vlees, maar dat is echt anders dan het reguliere aanbod. Niets uit de intensieve veehouderij. Geen met water opgespoten vlees. Antibiotica uitbannen is nog niet helemaal gelukt, maar dat willen we op den duur wel."

Daarbij is biologisch zeker niet de heilige graal, vindt Does. "Gezond eten is meer dan alleen biologisch. Het betekent ook zo veel mogelijk uit de regio, met de seizoenen mee eten, weten wie je producent is. Duurzaamheid in bredere zin, daar kan de biologische sector, en wij ook, zeker nog een slag maken. Waar het mij met name om gaat is dat biologisch voor een denkwijze staat. Die is oké. Dan moet je denken aan respect voor de natuur waarin je werkt, maar ook voor je medemens. Kortom: rentmeesterschap."

Erik Does en Ekoplaza
Ekoplaza is een dochter van biologische groothandel Udea in het Brabantse Veghel. De familie Does is mede-eigenaar van Udea. In 2010 zijn er nog maar twee Ekoplaza's. Dat aantal krijgt een stevige impuls als in 2011 veertig Natuurwinkeliers overstappen van groothandel Natudis naar Udea. Dat doen zij uit onvrede met het beleid van Wessanen, de moeder van Natudis. Wessanen is een beursgenoteerd bedrijf dat de belangen van de winkeliers inruilde voor dat van de aandeelhouders.

Udea bouwt de 40 Natuurwinkels om tot Ekoplaza's en breidt verder uit. Op dit moment zijn er 65 supermarkten. Samen zetten die in 2013 ruim 100 miljoen euro om. Dat is 10 procent van alle biologische verkopen in Nederland. Daarmee is Ekoplaza de grootste biologische keten van de Benelux. Eind dit jaar moet de 75ste supermarkt zijn deuren openen. Door die toenemende schaalgrootte kan Udea steeds efficiënter werken, zegt directeur Erik Does. "Daardoor kunnen we de prijs laag houden en zo veel mogelijk mensen bereiken zonder concessies te doen."

Erik Does staat op plaats 57 in de duurzame top-100 van Trouw.

Voedseldebatten
Morgenavond start de vijfde reeks voedseldebatten in de Rode Hoed in Amsterdam onder de titel: It's the food my friend. Op zes bijeenkomsten laten analisten en vernieuwers hun licht schijnen over ontwikkelingen in onze landbouw- en voedselcultuur. De eerste avond debatteren hoogleraar voeding en gezondheid Jaap Seidell en Ekoplaza-directeur Erik Does over de tweedeling in onze voedselcultuur. Informatie en toegangskaarten via www.rodehoed.nl/nl/programma/home

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden