Ook Uruguay ervaren zij als Guantánamo

Ex-gedetineerden klagen en weigeren werk

Stank voor dank. President José Mujica van Uruguay heeft als idealist zijn nek uitgestoken om zijn landgenoten ervan te overtuigen dat het land zes niet-veroordeelde gevangenen uit het Amerikaanse strafkamp Guantánamo kon opnemen. Het land met 3,3 miljoen inwoners telt nog geen driehonerd moslims. In december kregen de zes een huis. Sinds die tijd volgen ze Spaanse les en kregen ze diverse banen aangeboden. Maar nu blijkt dat ze niet willen werken en dat ze klagen in de media.

Syriër Abu Wael Dhiab ontsnapte onlangs voor een dag naar buurland Argentinië, dat op drie uur varen van de hoofdstad Montevideo ligt. Daar verklaarde hij dat "het voelt of ik de ene voor de andere gevangenis heb verruild". De zes mannen willen elk een eigen woning, hun familie zien en een bijstandsuitkering. De Syriër zocht in Buenos Aires een lokaal radiostation op om de Argentijnse regering op te roepen het voorbeeld van buurland Uruguay te volgen en zijn oud-medegevangen op te vangen. "De omstandigheden voor gevangenen in Guantánamo zijn zo erbarmelijk dat ik ze niet kan omschrijven. Jullie moeten ze helpen", sprak Dhiab die met krukken loopt, de luisteraars toe.

De onverwachte kritiek die hij via media in Buenos Aires moest horen - 'we zijn uit een gevangenis gelopen, om een nieuwe binnen te gaan' - schoot president José Mujica in het verkeerde keelgat. Mujica was guerrillastrijder bij de revolutionaire Tupamaros tijdens de militaire dictatuur in de jaren tachtig en noemde Guantánamo eerder "inhumaan en crimineel". Op de radio zei hij dat de heren niet zo moeten klagen en net als elke inwoner hun handen uit de mouwen moeten steken. "Als zij nederige mensen van de woestijn, arme mensen zouden zijn, dan waren ze zeker sterker. Aan hun handen, uiterlijk en familiegeschiedenissen te zien zijn ze afkomstig uit de middenklasse."

Mujica had bijna een jaar lang onderhandeld met de Amerikanen en kwam vorig jaar mei tot overeenstemming over de vrijlating van zes mannen uit Guantánamo. Het zestal - een Tunesiër, vier Syriërs en een Palestijn - worden in Montevideo opgevangen door de PIT-CNT, de vakcentrale van Uruguay. De bond huisvest de mannen gezamenlijk in de pittoreske wijk Parque Rodo en geeft ze taal- en cultuurlessen. Een paspoort of ander reisdocument kregen ze nog niet, dat was met de Amerikanen afgesproken.

In Uruguay vroeg men zich af hoe het in hemelsnaam mogelijk was dat Dhiab zonder geldige reisdocumenten het land kon verlaten. De Syriër keerde een dag later terug naar Uruguay. De oppositie beschuldigt de regering van Mujica nu van amateurisme. 'Onvoorstelbare ontsnapping', tweette parlementariër Ope Pasquet. "Ze zijn beschadigd, hen laten werken komt te vroeg", vulde hij later aan.

Deze week verschenen de mannen met een hartekreet op de Uruguayaanse televisie. Ze willen zich herenigen met hun familie en ze willen een inkomen. Ze zijn Uruguay en de vakcentrale echt heel dankbaar maar willen toch liever zelfstandig wonen en 'een goede baan' en meer leefgeld.

Volgens vakbondsleider Fernando Gambera heeft de bond ze meerdere banen aangeboden. "Maar een aantal heeft al moeite met lezen en schrijven. Twee kunnen er sleutelen, maar ook zij weigerden herhaaldelijk een baan bij een garage of in de bouw", verzucht Gambera.

President Mujica begrijpt de lastige situatie van de jonge mannen: "Hun jonge leven is compleet verwoest, ze zijn getraumatiseerd". Toch riep hij hen op de handen uit de mouwen te steken en aan de slag te gaan. Het is volgens Mujica de beste manier om te integreren.

Een van de zes heeft aangegeven niet in Uruguay te willen blijven. Hij mist zijn familie en verkiest het gevaar in Syrië boven een veilig bestaan in Zuid-Amerika. President Mujica zal dat verzoek honoreren, en geeft hem een paspoort. Maar hij blijft verbaasd: "Deze mensen lijken in niets op onze voorouders, die kranige, hardwerkende migranten waren."

Asiellanden

Sinds het Amerikaanse detentiecentrum in de baai van Guantánamo op Cuba in 2002 is geopend, zijn er ruim 550 gevangenen vrijgelaten. De meesten keerden terug naar hun land van herkomst zoals het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk of Afghanistan. Zelden treedt er iemand in de openbaarheid.

Maar een aantal landen weigert hun burgers terug te nemen en dus moesten de Amerikanen op zoek naar asiellanden. Uruguay meldde zich in 2012 als eerste in Latijns-Amerika. President Mujica riep tijdens de top van Zuid-Amerikaanse Staten Unasur zijn ambtgenoten op zijn voorbeeld te volgen en zo Obama te helpen Guantánamo te sluiten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden