Ook ultra-orthodoxen in Israël moeten in dienst

Ultra-orthodoxe Joodse jongens vieren een bruiloft in Petach Tikwa, Israël, streng gescheiden van de vrouwen en meisjes. © EPA

"Israël zou in elkaar storten als ze besluiten ons te dwingen in dienst te gaan." Zo luidde gisteren een van de reacties van ultra-orthodoxe leerlingen op het besluit van het Hooggerechtshof. Dat hof had woensdag met zes tegen drie stemmen geoordeeld dat vrijstelling van dienstplicht voor ultra-orthodoxe jongeren in strijd is met de grondrechten.

Sommige religieuze leiders reageerden gelaten, andere woedend: "Ze kunnen het vergeten. Onze jongeren krijgen ze niet."

Zo'n 62.000 streng religieuze jongeren maken inmiddels al gebruik van de nu tien jaar oude regeling voor vrijstelling. Formeel moeten zij daarvoor ingeschreven zijn in een jesjiva, een religieuze leerschool. In de praktijk zijn die registraties vaak fictief.

Wassen neus
Toen zes jaar geleden het Hooggerechtshof zich ook al tegen die vrijstelling keerde, omdat die in strijd was met het gelijkheidsbeginsel, paste de regering de regeltjes iets aan. Het was een wassen neus, vooral bedoeld om de religieuze coalitiegenoten binnenboord te houden. Dit keer stelt het hof specifiek dat de Knesset de wet niet meer mag verlengen.

In feite is de controverse rond de dienstplicht ouder dan de staat Israël zelf. Nog in 1947 beloofde de toenmalige leider en latere premier David Ben Goerion de religieuze leiders van alles en nog wat. Hij had ze nodig. Op bezoek was een internationale missie die verslag moest gaan uitbrengen over de haalbaarheid en wenselijkheid van het oprichten van een Joodse staat.

Religie en staat
Om de religieuze leiders te paaien en een gezamenlijk front te vormen, deed Ben Goerion hun tal van toezeggingen, waar Israël zijn bizarre mengeling van religie en staat aan heeft overgehouden. Zo reden er indertijd in Haifa wel bussen op sabbat, maar niet in Tel Aviv en dat is nog altijd zo; de religieuze stromingen kregen hun eigen scholen en Israël kent nog altijd geen burgerlijk huwelijk.

Ook stemde Ben Goerion ermee in dat de knapste religieuze leerlingen niet in dienst hoefden zolang zij op hun Talmoedschool doorstudeerden. Hij vond het zelfs wel mooi, symbolisch dat die bijbelstudie door de bollebozen in de Joodse staat een speciale status kreeg.

Het ging toen om zo'n vierhonderd jongeren. Later werden dat er 800 tot in 1977 premkier Begin aan de macht kwam. Hij schrapte elke beperking.

Charediem
Intussen groeide het aandeel van de charediem, godsvrezenden, meer dan gestaag en in 2002 voorzag een nieuwe wet in enkele beperkende voorwaarden. Zo moesten de studenten op hun 22ste beslissen of ze wilden doorstuderen. Zo niet, dan moesten ze alsnog een verkorte militaire dan wel burgerdienst doen.

In de praktijk gebeurt dat gewoon niet. Waarbij gezegd: het leger zit er ook niet achterheen, want het heeft geen behoefte aan al die zeer tijdelijke onwillige rekruten.

De charediem maken inmiddels ruim 15 procent uit van de dienstplichtige jongeren. Nog geen 15 procent van hen gaat in dienst, tegenover ruim 70 procent van seculiere en gematigd religieuze mannen, die drie jaar dienen. Overigens krijgen ultra-orthodoxe meisjes automatisch vrijstelling van de tweejarige dienstplicht voor vrouwen.

Seculiere Israëliërs
De politiek zat er al tegen aan te hikken dat de regeling in augustus afliep. Moest deze worden vernieuwd, zoals de religieuze partijen eisten? Of moest er nu eindelijk een einde komen aan alle misstanden, waarbij de religieuze studenten ook nog eens op staatskosten leefden?

Bij de grote demonstraties tegen de sociale ongelijkheid deze zomer, klonk ook keer op keer het verwijt dat de seculiere Israëliërs alle lasten dragen en ook nog eens betalen voor de charediem, die een veel groter deel van de bijstand en kinderbijslag opstrijken.

Het besluit van het hof komt premier Benjamin Netanjahoe niet echt slecht uit. Het spaart hem de keuze tussen zijn religieuze en niet-religieuze coalitiepartners.

Nu kan hij zich achter het besluit schuilen en trachten een nieuw akkoord te bereiken - al zal dat de komende maanden gepaard gaan van voorspelbare regeringscrises, waarbij ofwel de ene dan wel de andere coalitiepartner dreigt op te stappen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden