'Ook Trump heeft anderen nodig'

Barack Obama en Donald Trump ontmoetten elkaar gisteren op het Witte Huis. Beeld afp

De prominente politiek filosoof Harvey Mansfield, zelf Republikein, is ongerust over de winst van de 'klassieke demagoog' Donald Trump. Toch denkt hij dat er genoeg krachten zijn die Trump zullen afremmen.

Michael Moore, de linkse filmmaker en activist, omschreef Donald Trump eens als een deeltijd-clown en voltijds-sociopaat. "Dat is geen vriendelijke beschrijving", zegt Harvey Mansfield met een ingehouden lach vanuit zijn huis niet ver van Boston. "Maar er is bepaald reden tot angst", vervolgt hij. "Zeker als Trump zich als president even ongematigd en ongrondwettelijk zal tonen als tijdens de campagne".

Mansfield, die sinds 1962 politieke filosofie doceert aan Harvard, noemt de aanstaande president van de Verenigde Staten een 'klassieke demagoog'. "Hij is iemand die aldoor bevestiging zoekt, hij wil graag fans hebben en dat ben ik niet."

De 84-jarige Mansfield is een van de peetvaders van het Amerikaanse conservatisme. Hij werd beroemd met 'Taming the Prince' (1989) een studie naar beperking van uitvoerende macht, waarin Machiavelli's meesterwerk 'De Heerser' centraal staat. Prominente (neo-)conservatieven als William Kristol en Francis Fukuyama promoveerden bij hem.

De academicus behoort tot de Republikeinen die Trump ongeschikt achten voor het presidentschap. "Noch in oorlog, noch in de politiek heeft Trump enige ervaring", zegt hij. "Zoals hij duidelijk maakte in zijn boek 'The Art of the deal', gelooft hij in onderhandelen. Maar onderhandelen in de politiek betekent compromissen sluiten. Trump wil altijd winnen. Zo werkt het niet, wie zal er met hem in Washington rond de tafel willen zitten in de wetenschap dat hij daar slechts als een verliezer van kan opstaan?"

Mansfield beleefde de presidentsverkiezing van twee dagen geleden 'met een mengeling van tevredenheid en ongerustheid'. Ongerustheid vanwege Trump, tevredenheid omdat de Republikeinen zowel een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden als de Senaat behaalden.

Onberekenbaar

Republikeinse leiders als Paul Ryan zullen de grillige en onberekenbare Trump in toom houden denkt Mansfield. Op het terrein van het buitenlandbeleid ligt het anders, daar heeft de president veel eigen beslissingsmacht. Maar wetgeving door het congres krijgen, dat kan niet zonder de hulp van Republikeinen als Ryan.

Zowel binnen als buiten Amerika bestaat veel ongerustheid over Trumps presidentschap. Hij vertoonde autoritaire neigingen, weet zich slechts met de grootste moeite te beheersen en er zijn veel aanwijzingen dat hij anderen niet als zijn gelijke kan zien. Hooguit als instrument: hij zal en moet domineren.

Toch zal Trump op die manier niet ver komen als president, denkt Mansfield. "In het politiek-bestuurlijke universum heb je steeds hulp nodig. Als hij mensen afblaft zoals tijdens de voorverkiezingen, jaagt hij iedereen tegen zich in het harnas. Dan zal het niet alleen grote moeite kosten om zelf iets te doen, maar wat dan ook te doen. Nee, ik denk niet dat hij tot een soort Hugo Chavez zal kunnen uitgroeien."

De in 2013 overleden Venezolaanse leider stond bekend om zijn charisma, maar ook om zijn steeds autoritairder manier van leiding geven. "Trump zal getemd worden door de scheiding der machten, door de vrije pers en door het tweepartijenstelsel. Daarin zullen óf de Republikeinen hem afremmen, óf de Democraten. Of beiden."

Tegelijk moet Mansfield erkennen dat geen enkel systeem waterdicht is. "Garanties bestaan niet, zeker niet op het gebied van buitenlands beleid. Desastreuze interventies van Amerikaanse presidenten in het verleden bewijzen dat."

Welke advies zou Mansfield president Trump geven? "Ik zou hem aanraden om vroegere vijanden tot vrienden te maken", zegt Mansfield Machiavelli na, bekend om zijn politieke sluwheid. Als voorbeeld noemt hij de gesneefde Jeb Bush. Trump noemde hem tijdens de campagne van Republikeinse voorverkiezingen steevast 'low energy' en vernederde hem te pas en te onpas. "Je moet Bush aanspreken op zijn verantwoordelijkheidsgevoel, zo van dat het in het landsbelang is", zegt Mansfield. "Op die manier zou Machiavelli het gebracht hebben."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden