Ook Socrates heeft geen raad bij crisis

Voor heel even is hij terug aan de voet van de Acropolis, op nog geen steenworp afstand van waar hij in 399 v. Chr. ter dood werd veroordeeld: Socrates. Athene's beroemdste zoon spreekt dezer dagen opnieuw zijn verdediging uit, zoals door zijn leerling Plato vastgelegd in 'De apologie van Socrates'. Destijds verkeerde de Griekse samenleving eveneens in crisis en misschien valt er wat te leren van de wijsgeer, aldus het Grieks-Amerikaanse theatergezelschap Elliniko Theatro dat de monoloog opvoert.

Aan het eind van Socrates' leven was het ooit glorieuze Athene in verval geraakt en stond het aan de financiële afgrond. Gedreven door eerzucht en eigen gewin probeerde de politieke elite slechts haar luxe leventje veilig te stellen, in plaats van te doen wat goed was voor de samenleving. Socrates zag zich als een 'paardenvlieg' die de lui geworden en ingeslapen Atheners wakker moest steken. Een rol die hij met zoveel verve vervulde, dat ze hem fataal werd.

Voor Yannis Simonides, de acteur die de wijze paardenvlieg speelt, zal het niet zo'n vaart lopen. Slaagde Socrates er niet in zijn rechters te vermurwen met zijn spitsvondige en vaak geestige verdediging, de op Broadway gevierde Simonides krijgt niet alleen de handen op elkaar bij zijn toeschouwers, maar het lukt hem zelfs om met hen in discussie te gaan. Uiteraard op geheel Socratische wijze.

"We moeten af van de dogmatiek en terug naar de dialectiek", houdt Simonides zijn internationale gehoor voor. "Want alleen door naar elkaar te luisteren kunnen we Griekenland uit de crisis helpen. Dus zeg het maar: wat kunnen we morgen doen als burgers van Athene, van Griekenland, van Europa en van de wereld? Wat is het dat Socrates ons kan leren?"

Het is leuk geprobeerd, maar oplossingen levert het niet op. Socrates stelt immers dat wie het moreel goede nastreeft, zich beter verre kan houden van de politiek en de publieke zaak. Terwijl de Grieken juist wat actiever moeten worden, oppert een toeschouwer. Het roept de vraag op wat Socrates eigenlijk zelf voor zijn land heeft gedaan. Uit Plato's 'Apologie' komt hij behalve als luis in de pels van de elite toch vooral ook naar voren als iemand die liever een beetje rondlummelt dan werkt. "Tja, daar zeg je me wat", erkent ook Simonides.

Voor de Grieken was het wellicht praktischer geweest als de theatergroep had gekozen voor een ander antiek stuk. De komedie 'Wolken' van Socrates' vriend Aristophanes sluit waarschijnlijk nauwer aan op de harde werkelijkheid. De hoofdpersoon schrijft zich in bij een filosofische school waar hij hoopt zo slim te leren argumenteren dat hij zich onder zijn enorme schulden uit kan praten. Baas van deze 'Denkerij' is overigens niemand anders dan Socrates zelf. Aristophanes laat zijn vriend in een mandje door de wolken zweven, ver verwijderd van elk praktisch nut.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden