Ook Riad moet aan democratie

Saoedi-Arabië kiest gemeenteraden. Voor de helft worden ze benoemd en de bevoegdheden zijn beperkt. Vrouwen doen niet mee. Toch verandert ook het koninkrijk, langzaam.

Overtuigend klinkt het niet, de reden, die Saoedische autoriteiten opgeven voor de uitsluiting van vrouwen bij de gemeenteraadsverkiezingen van vandaag. Er zou onvoldoende personeel zijn voor de speciale stembureaus voor vrouwen.

Want gemengd stemmen is er niet bij in dit officieel zeer conservatieve land. Officieel, want een Saoedisch romannetje, dat in de jaren zeventig speelt, vloekt met dat wereldwijd verbreide beeld van Saoedisch puritanisme en beschrijft de hoofdstad Riad als een hol vol overspelige en zuipende studenten. Dat schotschrift verscheen in het buitenland.

Er is nog een reden waarom vrouwen niet mogen stemmen. Bijna niemand heeft een wettig identiteitsbewijs, onder andere omdat vrouwen geen auto mogen rijden en dus ook geen rijbewijzen hebben. Werken mogen ze wel en vier procent doet dat zelfs. De talloze Aziatische dienstmeisjes niet meegerekend.

Van een land dat naar zijn stichter is vernoemd mag je niet verwachten dat het kampioen democratie is. Ibn Saoed verenigde in de jaren twintig het grootste deel van het Arabische schiereiland. Hij slaagde door de hulp van de strenge secte van wahabieten. Nog altijd hebben wahabitische geestelijken veel invloed en dat lijkt de ware reden waarom vrouwen niet mogen stemmen.

Ondanks alle gebreken zijn de verkiezingen van vandaag niet zonder betekenis. Ze lijken een bescheiden stap in een proces, dat van het wonderlijke koninkrijk, met zijn enorm grote, almachtige maar ook sterk verdeelde dynastie, een hechte staat zou kunnen maken.

De Saoedische heersers voelen de adem in de nek van de Amerikanen, die niet vergeten zijn dat vijftien van de negentien plegers van de aanslagen van 11 september 2001 Saoediërs waren.

In de Amerikaanse analyse vormen Midden-Oosterse dictaturen een voedingsbodem voor terreur. Daarom eist Washington democratisering.

Ook met het Saoedische regime hebben de VS weinig consideratie, ondanks de vervlechting van economische belangen: Saoedische olie en investeringen in Amerika, die in de vele honderden miljarden dollars lopen. Amerika vreest dat zonder hervormingen Soedi-Arabië een heel gevaarlijk land zou kunnen worden. Voor zover het dat niet al is.

De spanningen in Saoedi-Arabië hebben deels met de ontstaansgeschiedenis te maken. Na de overwinning van Ibn Saoed en zijn wahabitische bondgenoten kregen andere moslims het zwaar, vooral de mystieke soefi's en de sji'ieten. Het afgelopen jaar waren er tekenen dat de autoriteiten die twee groepen een gelijkwaardiger positie willen geven, wat stuit op verzet van wahabitische geestelijken.

Maar ook onder die laatsten heerst tweedracht. Sommigen houden vast aan het bondgenootschap tussen het vorstenhuis en hun secte, dat zijn theologische rechtvaardiging vindt bij de Middeleeuwse denker Ibn Taimiyya. Anderen zien meer in de lijn Bin Laden, die niets moet hebben van het vorstenhuis.

Bij al die splijtstof komt een onevenwichtige bevolkingsopbouw met veel jongeren, die vaak geen baan vinden. Saoedi-Arabië heeft enorme olieopbrengsten maar krijgt door een onoverzichtelijk beleid, waarbij prinsen eigen budgetten beheren, moeilijk greep op de balans. Door de hoge olieprijs had het land vorig jaar een meevaller van ruim dertig miljard dollar.

Aanvankelijk maakte Saoedi-Arabië, ondanks Amerikaanse druk, weinig haast met de democratisering. Mogelijk is die houding veranderd door de aanslagen van het afgelopen jaar, deels op buitenlandse doelen maar toenemend ook op Saoedische instellingen.

De Saoedische politie pakt de binnenlandse Al-Kaidaterroristen effectief aan maar met repressie alleen lukt het ook in Saoedi-Arabië niet. Er moet druk van de ketel en democratisering, hoe gebrekkig ook, kan daartoe bijdragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden