Ook Rembrandt en Willem van Oranje hadden hun patchworkgezin. SLINGERLAND

Monic Slingerland

Een man, een vrouw en laten we zeggen vijf kinderen. Als die vijftig jaar geleden samen buiten liepen vielen ze vast niet erg op. Gewoon, een gezin. Twintig jaar geleden draaiden de hoofden er nog wel voor om. Vijf kinderen maar liefst, tjongejonge. Die moeten wel of erg gelovig zijn of erg alternatief. Tegenwoordig denken we al gauw dat het wel weer zo’n patchworkgezin zal zijn, met een vader en een moeder die allebei gescheiden zijn en die nu met al hun kroost, een nieuwe combinatie vormen. Er is ook alweer een naam voor gevonden: het patchworkgezin. Laat het woord vallen en er blijken overal vele patchworkgezinnen te bestaan.

Is het iets nieuws?

We kennen het wel uit de levensverhalen van beroemdheden als Rembrandt, Willem van Oranje, Hendrik VIII. Het staat bijna achteloos in de beschrijvingen van hun levens, maar als je met het idee van het patchworkgezin in het achterhoofd nog eens goed leest wat er in hun levens gebeurd is en met wie ze allemaal aan tafel zaten, komen er bekende taferelen te voorschijn.

Titus, de zoon van Rembrandt en diens eerste vrouw Saskia, was weliswaar al dertien toen zijn halfzusje geboren werd, en de aanleiding tot de nieuwe samenstelling: Rembrandt, Titus, Hendrickje Stoffels en baby Cornelia, was niet een scheiding, maar het overlijden van Saskia, maar je kunt dit gerust een samengesteld gezin noemen. Zolang het duurde, want Titus is niet oud geworden.

Of neem Willem van Oranje: toen hij ging scheiden van Anna van Saksen had hij inmiddels acht kinderen van drie verschillende vrouwen. Met zijn volgende geliefde Charlotte van Bourbon kreeg hij er zes, dus dat was het ultieme patchworkgezin.

In de Bijbel is het voorbeeld van een patchworkgezin natuurlijk dat van aartsvader Jacob, die bij zijn beide vrouwen Lea en Rachel kinderen had. In Genesis is te lezen hoeveel gedoe dat gegeven heeft: ruzies tussen de vrouwen, ruzies tussen de kinderen, ook toen die al lang en breed volwassen waren. De voorbeelden die we kennen zijn uit de betere kringen, maar dat kan ook zijn omdat die van de gewone man niet verteld worden.

In mijn eigen omgeving vond ik binnen de kortste keren een 48-jarige en een 72-jarige die het patchworkgezin aan den lijve hebben ondervonden. Dat was in het ene geval doordat er een moeder was overleden, en in het andere geval doordat er een moeder en vader waren gescheiden. Want ja, dat gebeurde vroeger toch ook wel.

In mijn eigen familie ken ik ook voorbeelden. Zo groeide mijn grootmoeder begin vorige eeuw op met haar eigen vader, broers en zussen, een stiefmoeder die zelf ook weer kinderen had en de kinderen die uit de nieuwe verbintenis waren geboren. Wat is het verschil tussen mijn grootmoeder, als patchwork-kind, en mijn eigen kinderen?

Begin vorige eeuw was het vaker de dood dan een scheiding die van een vader of moeder een alleenstaande ouder maakte. Nu is dat andersom. Puur praktisch gezien was de noodzaak om een nieuwe partner te vinden vroeger vast groter dan nu. Wat vooral nieuw is dat we nu een naam geven aan dat combigezin. En dat we denken dat het iets nieuws is. Maar misschien dachten ze dat vroeger ook wel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden