Een menigte in Den Haag, na de winst van Marokko op Canada tijdens het WK voetbal in Qatar begin deze maand. Beeld Arie Kievit
Een menigte in Den Haag, na de winst van Marokko op Canada tijdens het WK voetbal in Qatar begin deze maand.Beeld Arie Kievit

AnalyseWK-onrust

Ook Oranjefans hebben aanleg voor voetbalrellen

Na WK-overwinningen van de Marokkaanse voetbalploeg ontstond op verschillende plekken in Nederland onrust. Hoe uitzonderlijk is dat, rellende feestvierders na interlands?

Isabel Baneke

Zaterdag staat Marokko in de kwartfinale tegenover Portugal. Zeges van dat Noord-Afrikaanse voetbalteam leidden dit WK niet alleen tot festiviteiten. In Nederland, en ook in andere Europese steden, zorgden jongeren voor problemen. Zo werden in Amsterdam voertuigen in de fik gestoken, zijn passerende auto’s met eieren bekogeld in Den Haag, en moest de Mobiele Eenheid (ME) ook de Rotterdamse straten leeg vegen.

De rellen worden veelvuldig verknoopt met de afkomst van de onruststokers, die Marokkaanse wortels zouden hebben. Dat is opvallend, vindt Jacco van Sterkenburg, bijzonder hoogleraar inclusiviteit en (sport)media aan de Rotterdamse Erasmus Universiteit. Dat gebeurt nooit bij witte voetbalvandalen. “Toen er bijvoorbeeld vorig jaar, na een overwinning van Oranje, geweld uitbrak in de Haagse wijk Laakkwartier, repte niemand over de etniciteit van de relschoppers. En nu opeens wordt daarover wél gesproken in de media, bij de koffieautomaat en in de kroeg, en staan de rellen plotseling symbool voor de moeizame integratie van Marokkaanse Nederlanders.”

Het draait om hiërarchie, niet om etniciteit

Die analyse leidt niet alleen tot polarisatie, maar is volgens de academicus bovendien onjuist. “Ik mis nuance. Dit is geen politieke correctheid van mij, maar de rellen hangen niet samen met etniciteit of religie sec. Het is complexer dan dat. Een van de verklaringen voor de onrust is te vinden in de machtsverhoudingen binnen de samenleving. In onze multi-etnische maatschappij wordt de Marokkaanse gemeenschap op een overwegend negatieve manier bekeken. Daarvan zijn Marokkaanse Nederlanders zich natuurlijk bewust, en onvrede daarover kan ertoe leiden dat sommigen van hen zich op momenten naar dat beeld gaan gedragen.”

Maar, zo benadrukt Van Sterkenburg, dat soort dynamiek komt ook voor bij andere groepen. “Denk aan bewoners van de Haagse Schilderswijk of het Limburgse Stein: witte Nederlanders, die zich qua sociale klasse in een ondergeschikte positie bevinden en tijdens de avondklokrellen flink van zich lieten horen. Dat soort geweld is natuurlijk verwerpelijk, maar heeft te maken met opgroeien in een samenleving waarin je niet altijd wordt gezien als volwaardig, het heeft te maken met hiërarchie. Bij specifieke evenementen kunnen frustraties en conflicten daarover samenkomen en wordt de kans genomen om als groep eens van je te laten horen. Eén van die momenten zijn voetbalwedstrijden, gek genoeg ook als er gewonnen wordt.”

De relschoppers: jongvolwassen mannen

Sterker nog, juist bij zeges loopt het uit de hand, blijkt uit onderzoek van de politieacademie. De organisatie heeft zelfs een naam voor de keerzijde van internationale voetbalkampioenschappen: het Oranjethuisverschijnsel. De frequentie van incidenten na wedstrijden van het Nederlands elftal was rond de eeuwwisseling dusdanig hoog, dat de politie in 2008 een onderzoek publiceerde over de openbare orde en gevaarbeheersing tijdens landenvoetbal.

Al zijn cijfers over onlusten na interlands versnipperd, ook tijdens meer recentere EK’s en WK’s sloeg de sfeer op verschillende plekken om in Nederland. Zo ging het in 2014 in Dordrecht mis, vorig jaar in Den Haag. De conclusies van het rapport blijven volgens politiewetenschapper Otto Adang overeind staan: rellen kunnen niet specifiek worden gekoppeld aan voetbal; andere grote festiviteiten als Koningsdag en oudejaarsavond kennen vergelijkbare incidenten. Soms gaat het om uit de hand gelopen feestvreugde, op andere momenten is het publiek uit op het uitlokken van een conflict met de politie. Het profiel van de relschoppers: overwegend man en tussen de 15 en 25 jaar oud.

Voetbal emotioneert fans

“Voetbalgeweld beperkt zich zeker niet enkel tot Marokkaanse Nederlanders”, weet ook massapsycholoog Hans van de Sande. “Het enige verschil is de cultuur van onlusten, je kunt op verschillende manieren uit de band springen. Eind jaren zeventig begonnen Noord-Afrikaanse jongeren bij rellen in Frankrijk auto’s in brand te steken, een traditie die is overgewaaid naar Nederland. Onder Oranjefans is dat minder gewoon.”

“Verder zijn rellen na kampioenschappen bepaald niet uitzonderlijk. Voetbal emotioneert mensen enorm, van alle sporten toont het de meeste overeenkomsten met oorlog. En als dan een ‘underdog’ als Marokko een wedstrijd wint, kan dat effect hebben op de Marokkaanse gemeenschap, toch ook een soort van ‘underdog’ in Nederland. Mijn voorspelling is dat we zaterdagavond nog wel wat gaan merken.”

Lees ook:

In Huizen juichen ze óók voor Marokko. ‘Als Sofyan het kan, kan ik het toch ook?’

Bij amateurvoetbalvereniging De Zuidvogels in Huizen leeft iedereen hartstochtelijk mee met voormalig lid Sofyan Amrabat, die met het Marokkaanse team furore maakt op het WK in Qatar. ‘Je ziet kinderen denken: als Sofyan dit kan bereiken, waarom zou ik dat dan niet kunnen?’

Geweld is geweld, ongeacht de etnische achtergrond van de relschoppers

Volgens het commentaar van Trouw is geweld rond vooral voetbalwedstrijden geweld van mensen, ongeacht hun nationaliteit.

De Schilderswijk viert feest. Met heel veel vuurwerk en hier en daar een aanhouding

In vele buurten in Nederland is het feest nu Marokko doorgaat naar de knock-outfase van het WK voetbal. De politie was volop aanwezig en moest hier en daar ingrijpen. Ook in de Haagse Schilderswijk, tot chagrijn van de buurtcoaches die er een feest van probeerden te maken.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden