Ook nu gaat de Herepoort niet terug naar Groningen

Het museum voor en van álle Nederlanders. Dat wil het nieuwe Rijksmuseum in Amsterdam zijn, dat op 13 april opent na tien jaar verbouwen. Voor elke provincie kiest Trouw alvast een voorwerp uit onze nationale schatkamer.

'Onze meester zei dat de Herepoort in Amsterdam staat en dat we hem niet meer terugkrijgen, omdat ze hem heel vroeger aan Amsterdam hebben verkocht voor 1 gulden. Daarom hebben we besloten om een actie te voeren en hier is onze brief.' Dit schreef een leerling van de John F. Kennedyschool in Groningen op 1 mei 1979 aan de gemeente Amsterdam. Nog veel meer brieven volgden van Groninger scholieren die een actiegroep hadden opgericht om 'hun' poort terug te krijgen. Sinds 1885 staat de Groninger stadspoort in de tuin van het Rijksmuseum. Sindsdien zijn er regelmatig pogingen ondernomen om het bouwwerk terug te halen. Zonder succes, maar nu de verbouwing van het Rijksmuseum klaar is, gaan er opnieuw stemmen op om de poort weer in Groningen op te bouwen.

Tijdens de verbouwing van het Rijksmuseum liepen bezoekers door de Herepoort naar de Philipsvleugel. Maar na de heropening gaat het publiek via de nieuwe hoofdingang naar binnen en zal de poort er doelloos bij staan in de tuin. Haal hem dan maar terug naar Groningen, vond de vorige burgemeester, Jacques Wallage. Maar bij het Rijksmuseum willen ze er niets van weten.

Hoe is deze Groninger stadspoort, die na het afbreken van de stadswallen rond 1870 een sta-in-de-weg werd, in Amsterdam terecht gekomen? Niet op een eerlijke manier, blijkt uit de geschiedschrijving. En architect Pierre Cuypers van het Rijksmuseum heeft daarbij een dubieuze rol gespeeld. Hij was destijds ook rijksadviseur op het gebied van monumentenzorg. Met die pet op constateerde hij dat het te duur was om de fragiele poort binnen Groningen te verplaatsen. Ook zou dan het 'eigenaardige karakter' van de poort verloren gegaan. Zijn advies: breek de poort af en bewaar de gave bouwdelen 'in een Stedelijk museum of in de nabijheid van het Rijksmuseum in Amsterdam'. Vier dagen na dit advies schreef de minister dat de Herepoort moest worden gesloopt en de delen afgeleverd moesten worden aan architect Pierre Cuypers van de Rijksmuseumgebouwen. En dat gebeurde. In 1885 werd het front van de Groninger poort samen met dat van de Deventer Buiten-Bergpoort opgebouwd bij het Rijksmuseum, als voorbeelden van de bouwhistorie van Nederland. Als een siamese tweeling staan de sierfronten van de twee zeventiende stadspoorten daar ruggelings tegen elkaar. Ook vanuit Deventer zijn er herhaaldelijk pogingen gedaan om de poort terug te halen. Maar de kansen lijken definitief verkeken. Beide poorten zijn een onlosmakelijk onderdeel geworden van de museumtuin, die in het kader van de verbouwing ook gerenoveerd zal worden in de geest van Cuypers.

In het Noorden leeft de kwestie ditmaal niet
Wil burgemeester Peter Rehwinkel toch niet een allerlaatste poging ondernemen om de Herepoort terug te halen naar Groningen? Nee, hij voelt er niets voor deze oude kwestie opnieuw op te rakelen. Rehwinkel: "Is het niet leuker om een 'nieuw' voorwerp uit het Rijksmuseum te kiezen voor de provincie Groningen?" Eerder liet ook het gemeentebestuur van Groningen weten dat het niet gewenst is om met monumenten te gaan slepen. Liever steekt het geld en energie in het erfgoed dat nog wel in de stad staat.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden