Schulden

Ook Nederlanders verliezen hun toeslagen als hun partner geen verblijfsvergunning heeft

null Beeld ANP
Beeld ANP

Advocaten zien jaarlijks tientallen zaken van Nederlanders of legale vreemdelingen van wie de toeslagen worden stopgezet omdat hun partner of kind geen verblijfsvergunning heeft. Ze raken diep in de schulden, terwijl ze zich van geen kwaad bewust zijn.

Petra Vissers

Wie samenwoont met een migrant zonder verblijfsvergunning kan in grote problemen komen met de Belastingdienst. Die zet niet alleen alle toeslagen stop van de persoon die geen verblijfsvergunning (meer) heeft, maar ook van Nederlandse partner of medebewoner die wel legaal in Nederland is. Ook als die te goeder trouw handelen. Dat leidt tot grote schulden, zeggen advocaten en hoogleraren migratierecht.

In De Verdieping vertelt Brigitte Borghaerts zaterdag wat de gevolgen voor haar zijn geweest. Zij heeft tienduizenden euro’s schuld, omdat er in 2003 iets misging bij de aanvraag van de verblijfsvergunning van het Amerikaanse zoontje van haar partner. Doordat het jongetje werd aangemerkt als illegaal, verloor Borghaerts haar toeslagen.

Geen uniek verhaal

Haar verhaal is niet uniek. “Advocaten hebben enkele tot honderd zaken per jaar waarin Nederlanders of legaal verblijvende vreemdelingen in de problemen komen, omdat hun partner of kind geen verblijfsvergunning heeft”, zegt Judith de Jong, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam. Met hoogleraar migratierecht Betty de Hart van de Vrije Universiteit deed ze verkennend onderzoek naar stellen van wie de één wel verblijfsrecht heeft en de ander niet. Ze spraken met stellen, advocaten en ngo-medewerkers.

De problemen worden veroorzaakt door een aanpassing aan de wet Awir uit 2005. Die zorgt ervoor dat ook Nederlanders en rechtmatig verblijvende vreemdelingen geen zorgtoeslag, huurtoeslag, kinderopvangtoeslag en kindgebondenbudget meer krijgen wanneer ze samenwonen met iemand die niet rechtmatig in Nederland verblijft. De Tweede Kamer heeft nooit echt gedebatteerd over de gevolgen van die wet voor Nederlanders of legale gezinsleden, zegt De Hart. “Die zijn aanzienlijk. En daar is nooit over gesproken in de Kamer.”

De verantwoordelijkheid bij de mensen zelf

De Hart ziet in de toepassing van de wet overeenkomsten met de toeslagenaffaire. “Ook hier wordt de verantwoordelijkheid helemaal bij mensen zelf gelegd.” Zo kun je je baan kwijtraken, zegt ze. Daardoor komt er minder geld binnen en kan je buitenlandse partner zijn of haar verblijfsvergunning verliezen, omdat die is gekoppeld aan een inkomenseis. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) wil meteen worden ingelicht als je je baan verliest en dus onder die inkomenseis zakt, zegt De Hart. “Het is best voorstelbaar dat mensen dat niet weten. Als de dienst er acht maanden later achter komt, vordert de Belastingdienst acht maanden aan toeslagen terug. Ook van de partner die misschien Nederlands is.”

De IND kan een verblijfsvergunning met terugwerkende kracht intrekken en als dat gebeurt, eist de Belastingdienst maanden, zo niet jaren, aan uitgekeerde toeslagen terug. Gedupeerden moeten in dat geval gigantische bedragen terugbetalen.

Ook in deze kwestie wordt mensen soms ten onrechte voor de voeten geworpen dat zij met opzet gefraudeerd hebben. In dat geval hebben ze geen recht op een betalingsregeling en krijgen ze een boete.

Een bodemloze schuldenput

Zo belanden mensen in de schulden en daar komen ze niet meer uit, zegt advocaat Ellen Gelok van het Advokatenkollektief Oost in Utrecht. Ze spreekt van een ‘bodemloze schuldenput’ waarin de overheid mensen stort. Ze heeft veel kritiek op de gedachte achter de Awir. Neem de zorgtoeslag, zegt ze. “Die is ervoor bedoeld dat iemand zijn zorgpremie kan betalen. Waarom wordt die stopgezet als een partner geen legaal verblijf heeft? Hoe profiteert een niet-legale partner van de zorgtoeslag van een Nederlander?”

Hoe groot de groep precies is die wordt geraakt door de wet is niet duidelijk. De Belastingdienst zette in 2020 ruim 4600 keer een toeslag geheel of gedeeltelijk stop, omdat er volgens de IND sprake was van niet-legaal verblijf. In de eerste helft van 2021 gebeurde het 2800 keer. In 2017 schatte de Kinderombudsman dat honderden kinderen in armoede opgroeien, omdat een van hun ouders problemen heeft of heeft gehad met de verblijfsvergunning.

Lees ook:

Het leven van Birgitte Borghaerts is verwoest ‘omdat een illegaal het land uit moest’.

Niet alleen de ouders in de kindertoeslagenaffaire liepen vast in het drijfzand van regelgeving. Ook Brigitte Borghaerts worstelt al twintig jaar met verschillende overheidsinstanties. Nog altijd kampt ze met grote schulden als gevolg van een administratieve fout.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden