Ook Nederlanders behept met een onuitroeibare dansgeest

De danswoede, 19. 53 tot 21. 08 uur, Nederland 3.

Die term stond namelijk eeuwenlang voor een neurologische ziekte. Het ziektebeeld doet denken aan epileptie. De plotse stuiptrekkingen joegen zedenpredikers de kansel op en dat zou nog eeuwen zo blijven: dans was een verderfelijke ziekte. Deze danswoede wordt het eerst vermeld in het jaar van de Zwarte Dood, 1350, toen een groepje elkaar uit boetedoening dood ranselende dansers, ons land via de Achterhoek binnenkwam, op doortocht naar het zuiden. Ten noorden van Parijs was de in Beieren begonnen danswoede uitgeraasd: er was geen dansende geselaar meer over.

De danswoede waarnaar Jellie Dekker, Jessica Voeten en Sandra Beerends zochten is van heel andere aard. Zij vroegen zij zich af wat, hoe en door wie vroeger op de toneelpodia in de Lage Landen werd gedanst. Die vraag riep meteen een nevenvraag op: hoe het komt dat hierover nagenoeg niets bekend is gebleven, nauwelijks onderzoek wordt verricht, waardoor algemeen doch verkeerd wordt verondersteld dat Nederland pas na 1945 een eigen toneeldans-traditie kreeg.

Daarbij stoten de programmamaaksters direkt op het probleem dat dans buiten elk wetenschappelijk onderzoek is gevallen. Verder is het laagst gewaardeerde beroep nog altijd dat van archivaris, meteen gevolgd door danser. Dus is het aantal danshistorici hier op een hand te tellen. Zij teren nog altijd op dat ene uit 1949 stammende boek 'Een eeuw danskunst' van de Duitse musicoloog-pianist Eberhard Rebling.

De met een Nederlandse danseres gehuwde Rebling, een werkloze pianist, wist voor hij ging schrijven van niets, ging bij de Amsterdamse Universiteitsbibliotheek te rade en kreeg tot zijn verbijstering een grote stapel achttiende en negentiende eeuwse balletprogramma's van de Amsterdamse Schouwburg in zijn handen geduwd, nog verpakt in de geschroeide lintjes en touwtjes van 1772, het jaar dat de schouwburg aan de Keizersgracht afbrandde. Het resultaat overtrof zijn stoutste verwachtingen.

Ook hij had altijd aangenomen dat de zedenpredikers, met hun talloze tractaten de toneeldans met wortel en al uit de Nederlandse bodem hadden gerukt. Niets bleek minder waar. Het feit dat de dansverboden bij herhaling moesten worden uitgevaardigd wijst al in die richting. Zoals bekend heeft de omstandigheid dat Johannes de Doper uitgerekend door een danseres zijn hoofd verloor haar collega's eeuwenlang achtervolgd. Het feit dat David naakt voor de Ark danste deed daar weinig aan af.

Hoe weinig onze voorouders zich van dat al aantrokken willen zij niet graag erkennen. Zoals elders werden ook in de Randstad vanaf het midden van de zeventiende eeuw balletten uitgevoerd. Stadhouder Willem III was er zelfs heel bekwaam in en wat dat betreft zou het Koninklijk Archief nog wel eens veel meer kunnen onthullen.

In het begin van de negentiende eeuw kon Amsterdam zelfs bogen op een zeer hoogstaande balletcultuur. Maar wat moeten we ons daarbij voorstellen? Dezelfde danspasjes die aan het hof in Versailles, Wenen of Londen werden uitgevoerd? Rond 1870 trof het Nederlandse ballet dezelfde neergang als overal elders. Verdreven uit het theater overleefde de danstraditie op straat, in variete of circustenten, waarbij de dansers tot hun middeleeuwse status vervielen.

Pas na de oorlog zou zij, voetje voor voetje, de toneelpodia herwinnen. Zowel Van Manen als Van Dantzig kwamen via films op het spoor van de dans. De eerste via de voeten van Fred Astaire, de tweede door de Rode schoentjes van Moira Shearer.

Wij allen hebben een onuitroeibare dansgeest onder de leden, al laten de sullige dansjes van Ted Brandsen daar weinig van blijken. Tot slot: wie kent nog Marianne Hilarides? Al tijdens haar leven deelt zij met vele anderen het harde lot van Adriaantje van der Berg en Johanna van der Stel. Q. e. d. : Nederland springt slecht met z'n dansers om. Al eeuwen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden