Ook nadelen aan fusiegemeente

De entree van de schouwburg in Lochem. Het gebouw is aan vernieuwing toe. Inwoners van fusiegemeente Gorssel vinden dat zonde van hun geld. (Herman Engbers) Beeld
De entree van de schouwburg in Lochem. Het gebouw is aan vernieuwing toe. Inwoners van fusiegemeente Gorssel vinden dat zonde van hun geld. (Herman Engbers)

Kleine gemeenten staan onder grote druk om te fuseren. Veel raadsleden klagen dat dat leidt tot het afbrokkelen van de gemeenschap.

Seije Slager

In het Gelderse dorpje Gorssel gaan ze van oudsher liever naar de schouwburg van Deventer dan die van Lochem. Je zou zeggen: laat ze lekker.

Maar zo gemakkelijk is het niet meer, sinds Gorssel en Lochem in 2005 onder dwang fuseerden tot een grote plattelandsgemeente. Raadslid Arjan Dieperink van Gemeentebelangen schetst het dilemma. „Beide gemeenten hadden geen enkele historische binding. Daardoor is er nu weinig cohesie, de gemeente bestaat uit elf losse kernen.”

En dat heeft implicaties voor de manier waarop politieke vraagstukken worden behandeld. Bijvoorbeeld de vernieuwing van die schouwburg in Lochem. „In Gorssel vinden ze dat zonde van hun geld. En ergens snap ik dat ook wel.”

Maar het gevolg is volgens Dieperink dat er een politieke cultuur is ontstaan waarin vooral uitgeruild wordt: als de ene kern geld krijgt voor een bepaalde voorziening, dan eist de andere kern iets vergelijkbaars.

Ondanks zulke problemen staan bijna alle kleinere gemeenten van Nederland onder druk om te fuseren. Steeds meer overheidstaken worden overgeheveld naar de gemeente. En, zo wil de gangbare logica, kleine gemeenten hebben te weinig ’bestuurskracht’ om al die nieuwe taken goed uit te voeren.

Maar veel deelnemers aan de enquête die Trouw onder raadsleden hield, maken zich zorgen over die logica. Een gemeente is in de eerste plaats een bestuurlijke gemeenschap, vinden ze, geen dienstverlenende organisatie.

Robin Rommel, VVD-raadslid uit Castricum, is een uitzondering. „Wat mij betreft is zelfs een gemeente als Castricum te klein”, zegt hij. „Wij hebben zo’n 40.000 inwoners, en wij geven per jaar een miljoen euro uit aan het inhuren van externen. Een grotere gemeente kan meer deskundige mensen in vaste dienst nemen.”

Dat de band met de kiezer in zo’n grote gemeente wat minder hecht wordt, neemt Rommel voor lief. „Dat is een probleem. Aan de andere kant: nu stemt de raad vaak op basis van emoties, over stoeptegels die scheef liggen. In een grote gemeente kun je meer afstand nemen”

Dik Berkhout, die voor de fractie SGP/ChristenUnie in de raad van Rijnwoude zit, is niet onder de indruk. Ook die gemeente, met ongeveer 20.000 inwoners, staat onder druk om te fuseren.

„Maar die fusies zijn gebaseerd op een redeneerfout. Eerst roept men de gemeenten uit tot ’eerste overheid’, omdat die zo dicht bij de burgers staan, en geeft ze extra taken. Vervolgens moeten ze fuseren om die taken aan te kunnen, waardoor ze juist verder van de burger komen te staan.” Berkhout vraagt zich af of je zulke taken dan niet beter bij de provincie neer kunt leggen.

Bovendien gelooft hij niet dat een grotere organisatie ook efficiënter werkt. „Dat blijkt uit geen enkel onderzoek. Hoe ingewikkelder je een organisatie inricht, hoe ingewikkelder de interne problemen worden.”

Terwijl bovendien veel nieuwe taken prima door allerlei slimme samenwerkingsverbanden kunnen worden uitgevoerd. „Vaak zijn het uitvoerende taken waarbij je als gemeente slechts een loket bent. Dus dan hoeft er niet per se directe politieke controle te zijn op dezelfde schaalgrootte.”

Berkhout heeft bij het nabijgelegen Alphen aan den Rijn gezien, wat het betekent voor een kleine kern om in een grote, anonieme gemeente te worden opgenomen. „Zulke randplaatsen liggen er keurig geschilderd en aangeharkt bij. Maar er gebeurt verder ook weinig, er wordt niet nagedacht over hoe je zo’n gemeenschap ontwikkelt. De belangen van de burgers zijn volgens mij het beste gediend in een gemeente met zo’n 20.000 inwoners. Die is groot genoeg om ons-kent-ons politiek tegen te gaan, maar politici weten daar nog wel wat er in de samenleving gebeurt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden