Ook na 'All in the Family' altijd de vrouw van Archie Bunker gebleven

Als jonge actrice wist ze één ding zeker: een ster zou ze nooit worden. Ze had haar uiterlijk niet mee, was in aanleg verlegen en opteerde bovendien liever voor complexe rollen op het toneel en zo nu en dan een gastrol in een televisieserie. Daar was tenminste eer aan te behalen.

Dat alles veranderde toen Jean Stapleton, bijna vijftig jaar oud, werd gevraagd auditie te doen voor de rol van Edith Bunker, de vaak dociele, maar ook rechtschapen vrouw van de conservatieve, chauvinistische en racistische Archie (Caroll O'Connor) in 'All in the Family'. Na een moeizaam begin werd de tv-serie in 1971 opeens een hit en Stapleton wereldwijd bekend.

Archies naïeve vrouw leek in niets op de actrice die haar speelde. Waar de kinderlijke Edith zich ondergeschikt maakte aan haar echtgenoot - meestal althans -, was de verfijnde Stapleton een feministe. Ook haar typerend schrille en nasale manier van praten maakte buiten de opnamen om plaats voor een veel dieper, gepolijst stemgeluid. En terwijl Edith Bunker elke week weer de trommelvliezen van de kijker kwelde met haar atonale gezang, was Jean Stapleton mezzosopraan en zelfs opgeleid tot zangeres.

Aanvankelijk was de rol klein gedacht. Al snel bleek Edith echter zoveel sympathie te genereren, dat Stapleton haar personage verder uit kon diepen. Ze ging door de menopauze, leek even borstkanker te hebben - een onderwerp dat tot dan toe niet behandeld werd in Amerikaanse televisieseries -, werd aangerand en trotseerde Archie door een vrijwillersbaantje te nemen. Edith Bunker groeide zelfs uit tot rolmodel in de periode dat de vrouwenbeweging opkwam, juist omdat ze echtgenotes leerde hun eigen heetgebakerde Archies wat te beteugelen.

Stapleton, wier echte naam Jeanne Murray luidde, was de dochter van advertentieverkoper Joseph Murray en van operazangeres Marie Stapleton. Ze was na de middelbare school werkzaam als typiste en secretaresse, maar nam op aandringen van haar oudere broer Jack in de avonduren acteerlessen. Al snel kon ze in de zomers in de New Yorkse theaters aan de slag, waarna ze uiteindelijk in de jaren vijftig en zestig doorbrak op Broadway met haar rollen in musicals als 'Funny Girl' met Barbra Streisand en 'Bells are ringing'. Ze nam haar moeders achternaam aan 'omdat Stapleton gedistingeerder klinkt dan Murray'.

Toen ze in 1956 'Harvey' in Washington speelde, ontmoette Stapleton William Putch, een regisseur met een eigen theater in Pennsylvania. Vanaf hun huwelijk in 1957 speelde ze elke zomer rollen in dit schouwburgje in Fayetteville, waardoor ze ook tijdens de bijna tien jaar dat ze speelde in 'All in the Family' nog complexe karakterrollen kneden kon.

In 1983, toen het echtpaar op tournee was met een toneelstuk dat Putch regisseerde en waarin Stapleton de hoofdrol speelde, overleed haar echtgenoot op zestigjarige leeftijd aan een hartstilstand. Diezelfde avond stond ze op het toneel, want, zei ze later: "Dat is wat hij zou hebben gewild".

Maar ze gaf ook toe dat het therapeutisch werkte. "Ik kon vluchten in dat stuk, en dat was beter dan thuis te zwelgen in mijn eigen verdriet."

Jean Stapleton was zich er terdege van bewust dat Edith Bunker haar visitekaartje was. Maar ze probeerde ook in haar leven na 'All in the Family' aan haar greep te ontkomen. Nadat ze in 1980 de producenten vroeg om Archies vrouw naar de grote televisiehemel te schrijven, ging ze alleen nog voor rollen die 'on-Edithiaans' waren.

Ze keerde terug naar het theater en vertolkte gastrollen in series als 'Murphy Brown', 'Everybody Loves Raymond' en 'Bagdad Café'. Ook speelde ze in films als 'You've Got Mail' en 'Michael'.

Lange tijd weigerde ze oude afleveringen van 'All in the Family' te bekijken, omdat ze bang was dat de maniertjes van Edith onbewust een weg zouden zoeken naar het personage dat ze op dat moment aan het opbouwen was.

Desondanks bleef Jean Stapleton voor het grotere publiek steeds de vrouw van Archie Bunker. Toen Caroll O'Connor in 2001 overleed, werd ze overstelpt met condoleancepost van mensen die meenden dat ze haar echtgenoot verloren had. En op straat werd ze regelmatig aangesproken met 'Hé Edith!'.

"Ik heet Jean", stipuleerde ze dan telkens maar weer met engelengeduld.

Jeanne Murray werd geboren op 19 januari 1923 in New York. Ze overleed op 31 mei op negentigjarige leeftijd in diezelfde stad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden