Ook met een strafblad kun je een voorbeeldig leven leiden

Matthias Smalbrugge (Trouw) Beeld
Matthias Smalbrugge (Trouw)

De perikelen rond PVV’ers met een strafblad roepen de vraag op of kerkelijke gezagsdragers wel een strafblad mogen hebben. Hoe streng zijn spelers van theologisch elftal Matthias Smalbrugge en Gerard de Korte op dit punt?

Na het uitzitten van een straf mag het vergrijp geen rol meer spelen. Op papier is dit in Nederland een afspraak over overtredingen, groter of kleiner. In het dagelijks verkeer werkt het toch anders. Dat blijkt wel als het justitiële verleden van parlementariërs openbaar wordt. Kan iemand die ooit dronken achter het stuur zat, of die zijn straatgenoten bedreigde, wel een volksvertegenwoordiger zijn?

Diezelfde vraag kan gemakkelijk verplaatst worden naar het terrein van het godsdienstig gezag. Kan een predikant of priester met een strafblad wel zijn werk doen? Mag een kerkelijk ambtsdrager een strafblad hebben?

Matthias Smalbrugge, PKN-predikant in Aerdenhout en hoogleraar aan het patristisch instituut aan de VU, wil op deze vraag noch met ja, noch met nee antwoorden. „Zo gesteld is deze vraag me te kort door de bocht.” Dat het hebben van een strafblad serieus genomen moet worden, daarvan gaat Smalbrugge uit. „Je kunt bijvoorbeeld geen koninklijke onderscheiding krijgen als je een strafblad hebt. Maar dat strafblad is maar een element. Daarnaast heb je nog iemands persoonlijkheid. Je wilt, wanneer je iemand aanstelt, ook weten welke wegen en dwaalwegen iemand hebben gemaakt tot wie hij nu is.”

Smalbrugge heeft moeite met de eisen van perfectie die aan gezagsdragers gesteld worden. „In de VS en in Groot-Brittannië kan iemand die in zijn jonge jaren een keer een stickie gerookt heeft bijna geen president of premier meer worden. Ik meen echt dat je moet uitkijken met dat idee van perfectie. Om met Augustinus te spreken: ik kan niet níet zondigen.”

Zeker, knikt Gerard de Korte, bisschop van Groningen-Leeuwarden. „Het past bij christenen om een nuchter mensbeeld te hebben. We hebben allemaal een duister hart. Maar tegelijk is het van belang dat een gezagsdrager geroepen is een voorbeeldig leven te leiden. Opvoeden is voorleven, een goed voorbeeld geven. Wat mij betreft geldt dat ook voor besturen.”

In zijn kerk, de rooms-katholieke, is jaren geleden al verplicht gesteld dat kerkelijke ambtsdragers een verklaring van goed gedrag laten zien wanneer ze in een parochie aangesteld worden, vertelt Gerard de Korte. „Dat komt voort uit de zedenschandalen. Maar een strafblad zegt niet alles. Er bestaat ook moreel verwerpelijk gedrag dat niet tot een strafblad leidt. Denk aan wat Jack de Vries heeft gedaan. Ook dat kan strijdig zijn met het idee van een voorbeeldig leven.”

„Er kunnen veel ergere dingen gespeeld hebben dan bijvoorbeeld een keer te hard rijden dat op een strafblad staat”, voegt Matthias Smalbrugge toe. „Misschien heeft iemand een ander wel enorm bedrogen zonder dat dit geregistreerd is. Dat zouden we dan niet wegen. Uiteindelijk gaat het bij gezag en gezagsdragers om vertrouwen. Dat maakt het lastig om op de vraag naar het strafblad met een simpel ja of nee te antwoorden. In elke situatie geldt weer een ander accent, een andere kleur.”

Zou Smalbrugge een collega willen aanstellen die een strafblad heeft? „Ik zou wel graag willen weten van dat strafblad, en ook om welk feit het ging. Maar belangrijker vind ik hoe iemand daar zelf naar kijkt. Je wilt iemand die naar binnen en naar buiten kan kijken, iemand die laat merken dat hij of zij beseft hoe ambt en gezag met elkaar samenhangen. Ambtsdrager ben je altijd, of je nu in functie bent of niet. Dat geldt voor burgemeesters en ook voor predikanten. Je kunt dat niet loskoppelen. Het is vooral belangrijk dat iemand zich dat realiseert.”

„We moeten mensen ook een tweede kans gunnen”, stelt Gerard de Korte. „Dat is een kwestie van barmhartigheid. Een uitzondering zijn wel zedenmisdrijven, heel actueel nu binnen de kerk. Daarvoor geldt dat niet, dan moet je heel streng zijn en iemand niet meer in het pastoraat laten werken. Dan gaat recht boven barmhartigheid. Maar als het gaat om een verkeersovertreding als te hard gereden hebben, dan moet je iemand een tweede kans geven om een voorbeeldig leven te leiden.”

Steunen de elftalspelers het initiatief van RTL om alle parlementariërs naar een eventueel strafblad te vragen? Matthias Smalbrugge: „Die vraag mag best gesteld worden. Het hangt er wat mij betreft van af, wat de drijfveer is. Als die de functie heeft van het aan de schandpaal willen klinken om daarna met eieren te kunnen gooien, dan vind ik het minder.

„Maar het kan heel nuttig zijn, kijk maar naar Charles Schwietert destijds, die meer opleiding voorwendde dan hij had. Je moet alleen uitkijken dat je niet een ideaalbeeld van perfectie ophangt, omdat de gemeenschap dat graag wil. Dan krijg je hypocrisie, dan roep je vanzelf op dat mensen gaan liegen. We verdragen het slecht, dat onze idolen een vlekje hebben. Toch werk je een enorme versmalling in de hand en ook hypocrisie, op de lange termijn, als je perfectie eist van gezagsdragers. Als ik een politieagent in uniform zie, wil ik ervan uitgaan dat de organisatie binnenshuis het zo geregeld heeft dat het verantwoord is dat die agent in dat uniform de straat op gaat. Een deel van de maatschappelijke verantwoordelijkheid moet je als burger daar kunnen laten. We leven met georganiseerd vertrouwen.”

Gerard de Korte heeft meer bedenkingen bij de actie van RTL. „Het lijkt in eerste instantie rechtvaardig om niet alleen PVV’ers maar alle parlementariërs te vragen naar hun eventuele justitiële verleden. Maar wat er met zo’n actie gebeurt, is dat het gezag van het parlement wordt aangetast. We realiseren ons denk ik niet altijd hoe kwetsbaar de parlementaire democratie is. Terwijl dit toch, vanuit historisch oogpunt, de te prefereren regeringsvorm is. Het is goed dat de media alle partijen scherp houden. Maar een te uitgebreid onderzoek naar het verleden van gezagsdragers als bijvoorbeeld rechters, parlementariërs, dat kan de sfeer oproepen dat het hele bestel niet deugt, zoals populisten ons willen doen geloven. En daar moeten we mee uitkijken.”

Zou De Korte een priester aanstellen met op zijn strafblad een verkeersovertreding of financiële malversaties? „Het heeft niet mijn voorkeur, in het pastoraat moet je een voorbeeldig christen zijn. Maar ik sluit het niet bij voorbaat uit. Het hangt er vooral van af wat er dan in het strafblad staat. En wat de context was. Heeft iemand gestolen om een nog luxer leven te leiden, of omdat hij helemaal aan de grond zat? Die context is voor mij bepalend. En het gaat altijd om het afwegen van rechtvaardigheid én barmhartigheid.”

Gerard de Korte (Trouw) Beeld
Gerard de Korte (Trouw)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden