Ook mét advocaat geeft Milosevic kopzorg

De beroepskamer van het Joegoslavië-tribunaal buigt zich morgen over de vraag of Slobodan Milosevic weer zijn eigen verdediging mag voeren. Onlangs is daar een advocaat voor aangewezen, tegen de zin van de ex-president. Wat het hof ook beslist, het zal het historische proces -het eerste wegens oorlogsmisdaden tegen een oud-staatshoofd- niet vereenvoudigen.

Nicole Lucas en Gertie Schouten

Moet Steven Kay advocaat blijven van Slobodan Milosevic, ook al is dat zeer tegen de zin van de verdachte? Of moet de ex-Servische president weer zijn eigen verdediging ter hand kunnen nemen?

Morgen zal de Kamer van Beroep van het Joegoslavië-tribunaal zich buigen over de argumenten die verdediging en een aanklager op tafel hebben gelegd. Het Hof staat voor een duivels dilemma. Wat het ook beslist, het zal geen vaart brengen in het proces dat al ruim 2,5 jaar duurt.

De kwestie van de (zelf)verdediging van Milosevic heeft het tribunaal van begin af aan hoofdbrekens gekost. Milosevic is, eind juni 2001, nog niet in Den Haag gearriveerd, of hij maakt duidelijk het tribunaal niet te erkennen. Hij weigert de normale gang van zaken te volgen, wat ook betekent dat hij geen advocaat wil benoemen. Dan moet hem er een worden toegewezen, vinden de aanklagers, maar de rechters zien het anders.

Ze besluiten tot een bijzondere en nooit eerdere vertoonde constructie, het aanstellen van drie amici curiae, ofwel Vrienden van het Hof. Hun taak: toezien op een zo eerlijk mogelijk proces. Op die manier wil het tribunaal een zeker tegenwicht plaatsen tegenover de macht van de aanklager, al zijn de amici nadrukkelijk niet bedoeld als verdedigers van Milosevic.

Daarvoor blijken ze ook niet nodig. Tot verbazing van vriend en vijand -de Nederlandse amicus Misha Wladimiroff voorspelde in een interview met Trouw nog dat de verdachte merendeels zou zwijgen, en grote delen van het proces zou wegblijven- blijkt Slobodan Milosevic niet van plan zijn mond te houden.

De aanklagers ergeren zich groen en geel. Aan Milosevic' manier van ondervragen, die volgens hen niets van doen heeft met de getuigenissen. En aan de onderbrekingen waardoor het proces steeds vaker wordt getroffen, doordat Milosevic ziek is: de inspanningen van het optreden als zijn eigen verdediger eisen hun tol. Herhaalde malen vragen de aanklagers opnieuw de verdachte een advocaat toe te wijzen.

Begin september gaan de rechters overstag. Het tweede deel van het proces is net begonnen, wederom later dan gepland wegens ziekte van Milosevic. De verdachte krijgt nog wel de gelegenheid in een lang pleidooi zijn onschuld te bepleiten, maar dan vinden de rechters het genoeg. De kans dat het proces wegens de zwakke gezondheid van Milosevic opnieuw vertraging oploopt, achten ze zo groot, dat ze besloten hem alsnog een advocaat toe te wijzen. ,,Er moet eindeloos over gesproken zijn'', aldus een ingewijde.

In de weken daarvóór zijn al diverse mensen gepolst voor de functie van toegevoegd advocaat. Branislav Tapuskovic bijvoorbeeld, in het eerste deel van het proces één van de amici. Eind juli werd de Servische advocaat door medewerkers van het tribunaal benaderd. Hij weigerde. ,,Ze boden nog aan een lijst met voorwaarden te faxen, maar mijn besluit stond vast'', zegt Tapuskovic vanuit Belgrado. ,,Volgens de statuten heeft Milosevic heeft het recht zichzelf te verdedigen'', verklaart hij. Bovendien: hoe kun je een goede verdediging voeren als een cliënt niet wil meewerken? ,,Als amici hebben we de rechters daar steeds op gewezen, dus mijn weigering was daarmee consistent.''

Steven Kay, mede-amicus, aanvaardt op 3 september de functie wel. Over de redenen wil Tapuskovic niet speculeren. ,,Dat zou niet collegiaal zijn.''

VERVOLG OP PAGINA 13

Veel van de 1652 getuigen op Milosevic' lijst zeggen af

JOEGOSLAVIE-TRIBUNAAL

VERVOLG VAN PAGINA 11

Zelf wil Kay -die wordt geassisteerd door de derde amicus Gillian Higgins- geen toelichting geven. ,,Regels voor professioneel gedrag bepalen dat een advocaat geen commentaar geeft op lopende zaken'', aldus een woordvoerder van zijn Londense kantoor. Volgens een medewerker van het tribunaal die anoniem wil blijven heeft de Brit onder sterke druk gestaan. ,,Hij wist dat advocaten die de zaak kenden, niet wilden. Maar iemand van buitenaf aanstellen zou het hele proces opnieuw hebben vertraagd, met zeker een halfjaar.''

Amper in functie dient Kay beroep in tegen zijn eigen benoeming: Milosevic moet weer het recht krijgen zichzelf te verdedigen, beargumenteert hij. ,,Dat is logisch'', aldus de medewerker. ,,Milosevic wil geen contact met Kay, maar Kay weet natuurlijk dat dit exact is wat Milosevic wil. En als advocaat heeft hij de belangen van zijn cliënt te verdedigen.''

Ondertussen gaat het proces door en wordt meteen duidelijk welke problemen de nieuwe constructie met zich meebrengt. Milosevic heeft eerder dit jaar het tribunaal een lijst van 1652 getuigen overhandigd die hij wil oproepen, maar ze blijken plotseling niet meer zo happig. Getuigen 1 en 2 verschijnen nog wel, en worden door Kay ondervraagd -Milosevic mag nog 'aanvullende vragen' stellen, maar weigert deze 'kruimels'. Daarna wordt het stil in de rechtszaal. Getuigen 3 en 4 zeggen af.

De rechters zijn daarop genoodzaakt het proces een maand stil te leggen om Kay de gelegenheid te geven 'zijn strategie te herzien'. Veel levert het niet op. Als op dinsdag 12 oktober het proces wordt hervat, heeft Kay één getuige. Als die zijn woord heeft gedaan, is het weer op. Voorzittend rechter Robinson zegt de geplaagde advocaat begin deze week toe als 'laatste redmiddel desnoods' dwangbevelen uit te vaardigen om getuigen te verplichten naar Den Haag te komen. Maar het is een paardenmiddel, aldus deskundigen. ,,En de snelheid van het proces komt het zeker niet ten goede'', aldus een ingewijde. En daar was de hele constructie nou net om begonnen.

Het alternatief is dat een niet fitte Milosevic zichzelf weer gaat verdedigen, met het risico van nieuwe onderbrekingen wegens ziekte. Een ding is zeker: het historische proces tegen de Servische ex-president stevent af op nieuwe struikelblokken en problemen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden