Ook Jordaanse stammen verzetten zich tegen de koning

Koning Abdoellah kon altijd rekenen op de steun van tribale Jordaniërs, maar ook zij willen nu dat het land democratischer wordt

Ahmed Abbadi is een moeilijk te missen man. De Jordaanse ex-parlementariër steekt hoog boven iedereen uit en mag graag zijn mening laten horen, hetgeen in het Hasjemitisch koninkrijk bepaald niet zonder risico's is. Vorig jaar februari zorgde hij voor een unicum door voor het eerst in de geschiedenis van Jordanië openlijk voor een republiek te pleiten.

De suggestie werd hem niet in dank afgenomen. In Jordanië heerst een strenge censuur en kritiek op koning en koningshuis zijn verboden. Abbadi werd onmiddelijk gearresteerd. Hem hing een gevangenisstraf van vijftien jaar boven het hoofd. Tot zijn geluk vormen de Abbadi's echter een machtige stam. Mede door hun protesten stond de 67-jarige na een maand weer op vrije voeten.

Het incident illustreert hoe de Jordaanse lente van kleur is veranderd. Waren het aanvankelijk vooral Jordaniërs van Palestijnse komaf die de straat op gingen met de roep om politieke verandering, vandaag de dag uiten ook meer en meer Jordaniërs van tribale komaf hun onvrede. Een verontrustende ontwikkeling voor Koning Abdoellah. De Jordaanse stammen zijn van oudsher zijn steun en toeverlaat.

Abbadi is een oude rot in de Jordaanse politiek. In de jaren negentig zat hij al een paar jaar vast nadat hij het waagde de wijdverbreide corruptie aan te kaarten. Een van de opvallendste nieuwkomers in de Jordaanse arena is de Hervormingsbeweging (Hirak), een los georganiseerd platform van veelal jonge tribale Jordaniërs. "Aanvankelijk ging het ons vooral om de groeiende armoede", zegt de 19-jarige student en activist van het eerste uur Hamzah Sabbagh. "Later, mede met het oog op de verkiezingen, werd politieke verandering een steeds belangrijker punt."

Hij wijst op de enorme macht van de Jordaanse koning die te allen tijde de regering kan ontbinden. Dat deed hij de laatste twee jaar vier maal. De Hirak gaat niet zover als Abbadi door te pleiten voor een republiek, maar volgens Sabbagh zijn alle leden het erover eens dat de koninklijke macht moet worden ingeperkt zodat Jordanië democratischer wordt.

Het pad der verandering is niet zonder slachtoffers. "Tientallen Hirak-activisten zijn de laatste twee jaar gearresteerd", zegt Sabbagh. "Zij werden geconfronteerd met fysiek en soms zelfs seksueel geweld. Een ander probleem is dat ze niet voor de civiele maar de militaire rechter moeten verschijnen."

Sinds de Jordaanse lente begin 2011 ontlook, liepen verschillende demonstraties uit de hand, maar vooral vorig jaar november was het raak. Toen de Jordaanse regering bekendmaakte de prijzen van onder meer benzine en kookgas te verhogen, protesteerden in het hele land duizenden mensen dagenlang. Eén demonstrant werd gedood. Tientallen anderen raakten gewond.

Volgens Human Rights Watch werden zo'n driehonderd mensen gearresteerd. Een van hen was Hirak-activist Abdallah Mahadan. Hij zat 44 dagen vast vanwege een spandoek met de ironische leus: 'Het regime wil het regime omverwerpen'. Hij kwam vrij na een hongerstaking.

Politieke én economische crisis
Zoals elders in de regio gaat de politieke crisis in Jordanië hand in hand met een groeiende economische malaise. De Jordaanse regering kampt met een begrotingstekort van meer dan 5,5 miljard euro en heeft bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF) aangeklopt voor een lening. Die wil het IMF wel geven, mits het land zijn inkomsten opschroeft en het mes in de uitgaven zet.

Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Jordanië heeft bijna alle staatsbedrijven geprivatiseerd, wat leidde tot minder inkomsten en een hogere werkloosheid onder vooral Jordaniërs van tribale komaf, omdat vooral zij voor de overheid werken.

Hoe ernstig de economische situatie inmiddels is, blijkt uit het feit dat vorig jaar drie zelfverbrandingen plaatsvonden. Dat was voor het eerst in de geschiedenis van Jordanië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden