Ook in Klein-Jemen is de oorlog altijd dichtbij

Een van de eethuisjes waar de Jemenieten in Cairo graag neerstrijken. Beeld Asmaa Waghui
Een van de eethuisjes waar de Jemenieten in Cairo graag neerstrijken.Beeld Asmaa Waghui

Het Jemenitische restaurant Al Matam al-Jemeni raakt snel vol als de zon in Cairo ondergaat.

Restauranthouder Husayid Murisi wijst groepjes Jemenitische mannen naar een tafel, waarna een ober papier op tafel legt en kommetjes bouillon neerzet, vaste prik voor gasten. Murisi ziet veel bekende gezichten. Sommigen komen al jaren naar de Jemenitische restaurants en kruidenierszaken in deze hoek van de wijk Dokki, dat door hen is omgedoopt tot ‘Klein-Jemen’. Maar de meeste mannen zijn hier pas sinds kort, de oorlog ontvlucht.

Naast het alledaagse, de grote platte Jemenitische broden, mulawah genaamd en sudderend vlees in aardewerken schotels op tafel, is ook de oorlog in het restaurant aanwezig. Rolstoelen, krukken, een legerbroek en een verwonding in de zijkant van het gezicht van een wat tengere jongen. Discussies zijn niet welkom in het restaurant. “Iedereen gedraagt zich normaal, tenzij politiek op tafel komt”, vertelt Murisi over de keren dat hij groepjes uit elkaar moest halen omdat het op een scheld- of knokpartij uitliep. “Dat probeer ik te stoppen. Deze plek is voor eten, niet voor politiek.”

Het is drukker in de wijk sinds het begin van de oorlog in Jemen in 2015. Volgens een woordvoerder van de Jemenitische ambassade in Cairo zijn er nu zo’n half miljoen tot zevenhonderdduizend Jemenieten in Egypte. Voor de oorlog waren dat er tweehonderdduizend. “We hadden dagelijks drie vluchten tussen Cairo en Sana”, zegt de woordvoerder. Veel kwamen naar Egypte om te studeren, voor een medische behandeling, of als toerist.

Maar ook door vorige conflicten belandden veel Jemenieten in Cairo. Restauranthouder Murisi raakte 25 jaar geleden gewond aan zijn been, toen hij als zeventienjarige jongen vocht met de zuidelijke strijdkrachten in de burgeroorlog tegen het noorden van Jemen. Hij vluchtte en bouwde een nieuw leven op in Egypte. Dat zijn restaurant nu volstroomt met gewonden uit weer een oorlog in Jemen is voor hem dan ook een pijnlijke déjà vu.

Blijvend verdeeld

“Het conflict stopt maar niet”, zegt Murisi. De meningen van Jemenieten over de toekomst van het land zijn volgens hem nog net zo verdeeld als vroeger. “We zijn het niet met elkaar eens, ook niet binnen dezelfde familie of onder vrienden”, vertelt Murisi. “Ik sprak laatst met een goede vriend die net als ik uit het zuiden komt. Hij vindt dat het land verenigd moet zijn, ik vind dit niet.”

Onder invloed van internationale machthebbers liep de onenigheid in Jemen de afgelopen decennia meerdere keren uit op een oorlog. Vier jaar geleden mondde verdeeldheid in het land uit in een oorlog tussen de door Saudi-Arabië gesteunde Jemenitische overheid en de door Iran gesteunde Houthi-rebellen, die in 2015 de macht in hoofdstad Sana grepen. Maar er is ook een historisch conflict tussen de Jemenitische overheid en zuidelijke separatisten. Die grepen een jaar geleden de macht in havenstad Aden en krijgen steun van de Verenigde Arabische Emiraten.

Tussen die partijen zat de Jemenitische journalist Sameh Al-Ansi klem. “Ik kon niet in het noorden werken en niet in het zuiden”, vertelt Ansi, in een ander Jemenitisch restaurant om de hoek. In Jemen werkte hij voor Sky News Arabia, gevestigd in Abu Dhabi in de Verenigde Arabische Emiraten. Zo’n link wordt als verdacht gezien in het noorden, waar hij vandaan komt. “Ze zien mij daar als verrader. Maar net zo goed in het zuiden, want mijn naam Ansi komt van een stam in het noorden.”

Ook in Cairo achtervolgt dit hem. Toen zijn kritiek op de Houthi’s in pro-overheid media verscheen, werd hij door een onbekende op Facebook bedreigd: “Daarin stond dat ze precies wisten waar ik was”, zegt Ansi. Toch voelt hij zich in Cairo beschermd, omdat Egypte de Jemenitische overheid steunt tegen de Houthi-rebellen. “Ze hebben een probleem als ze hier hun mening uiten. Ze doen alsof ze niet Houthi zijn, zodat ze hier een medische behandeling kunnen krijgen en gaan dan weer terug naar de frontlinie.”

Veilig Cairo

Hoewel spanningen in Jemen vluchtelingen tot in Cairo achtervolgen, wordt Egypte gezien als een geschikte plek om aan de oorlog te ontkomen. Sinds 2013 kan weliswaar niet meer visumvrij gereisd worden, maar het is veel makkelijker om een visum te krijgen voor Egypte dan voor de meeste andere landen. Jemenieten die genoeg geld hebben voor een vliegreis en een doktersrapport kunnen bemachtigen, reizen op een medisch visum veilig naar Cairo.

Armere Jemenieten raken ontheemd binnen Jemen of reizen illegaal naar buurlanden Oman en Saudi-Arabië. Duizenden vluchtelingen staken de Rode Zee over naar Djibouti en kwamen daar vast te zitten in kampen. Velen maakten zelfs weer de reis terug naar Jemen.

In Egypte kunnen vluchtelingen rekenen op steun van de grote Jemenitische gemeenschap. Bij vluchtelingenorganisatie UNHCR in Cairo meldden zich slechts 9000 Jemenieten voor hulp. Nieuwe vluchtelingen vertrouwen op hun netwerk in Klein-Jemen: iedereen kent wel iemand die ooit naar Egypte is vertrokken om er te studeren of werken. Want tussen Jemenieten en Egyptenaren bestaat sinds oud-president Gamal Abdel Nasser een historische band. “Iedere Jemenitische familie heeft nog een foto van Nasser in huis”, vertelt Ansi. Hij groeide op met Egypte: zijn leraar was Egyptisch, net als muziek en films uit zijn jeugd.

Ook zijn vriend Tawfik kwam met dat idee met zijn gezin naar Egypte, toen hij door gewapende mannen in zijn huis in hoofdstad Sana in Jemen werd bedreigd. In Egypte had hij het gevoel dat hij als Jemeniet weer een leven op kon bouwen. “We gingen hier vroeger op vakantie. Mensen zijn hier vriendelijk, simpel. Niet zo verwaand als in de Golflanden.” Tawfik is nu de eigenaar van het ruime en rijkelijk gedecoreerde restaurant waar zijn vriend Ansi nu aan zijn dessert begint. Maar hij is een Jemenitische vluchteling die zich dat kan veroorloven.

Specialiteiten

Hoewel Cairo een bekende en veilige haven vormt, is het voor veel Jemenieten lastig om aan werk te komen in Egypte. Werkvergunningen krijgen ze niet en banen vinden ze dan ook vooral in Jemenitische bedrijven. Saddam Ali Ahmed werkt nu vier maanden in Klein-Jemen in een kruidenierszaak. Hij kon ter ondersteuning mee met zijn broer naar Egypte, die gewond raakte in het leger. “Het is niet makkelijk om hier werk te vinden, omdat ook Egyptische arbeiders naar werk zoeken”, vertelt hij aan de toonbank in de zaak. Hij stuurt geld naar zijn moeder, vrouw en kinderen, die nog in Jemen zijn. Maar hij verdient niet veel en Egypte is duurder dan thuis. “Ik houd nauwelijks genoeg over om hier zelf te overleven.”

Op de planken om hem heen in de winkel staan grote glazen potten, met blauwe en gouden deksels. Ahmed verkoopt bekende Jemenitische specialiteiten als koffie, honing, rozijnen en amandelen, maar ook traditionele medicijnen. Blauwe steen-tjes tegen aambeien of grijze blokken van klei, dat goed is voor het tandvlees en de huid. “En dit is Ain Afryt”, zegt hij, en hij wijst naar een pot met kleine rode pitjes. “Je verbrandt het met een kooltje om kwade geesten te verjagen.”

De kleurige producten in de winkel zijn belangrijk voor Jemenieten in Klein-Jemen, vertelt Ahmed. “Ze zijn blij als ze producten uit Jemen zien. Zo voelen ze zich hier thuis.”

De achternaam van Tawfik is bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook: 

Barmhartige Egyptenaar wil eiland kopen voor vluchtelingen

Sommigen sturen een lading oude schoenen op, verzamelen barbies en knuffels of stellen hun logeerkamer op zolder beschikbaar. Maar de Egyptische multimiljonair Naguib Sawiris gaat nog een stapje verder om de vele Syrische vluchtelingen een helpende hand toe te steken. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden