Ook in Davos weet iedereen wie Mark Rutte is

De Braziliaanse president Bolsonaro sprak donderdag in Davos met premier Rutte. Beeld Alan Santos/PR

Mark Rutte verstevigt zijn internationale aanzien en wordt genoemd voor een topbaan in Brussel.

Sceptici zullen roepen dat hij deze week wel weer heel nadrukkelijk aan het solliciteren was voor een topbaan in Brussel. Anderen brengen daar vermoedelijk tegenin dat de premier gewoon zijn werk deed, zoals altijd, in het belang van Nederland. Feit is dat Mark Rutte op het World Economic Forum in het Zwitserse Davos internationaal weer flink van zich deed spreken.

In krap twee dagen werkte hij daar twintig afspraken met hotemetoten af en was hij aanwezig bij zes debatsessies. “Het is belangrijk om in gesprek te blijven”, tweette hij met gevoel voor understatement.

Opzien baarde hij donderdag door een ontmoeting met de nieuwe Braziliaanse president Jair Bolsonaro, die zich tijdens de verkiezingscampagne had laten kennen als een homofobe misogyne racist. Rutte’s glimlach op de obligate handdruk-foto was er niet minder breed om. “Misschien liggen er opnieuw kansen voor ons”, aldus de premier over Bolsonaro’s ambities om Brazilië meer open te stellen voor buitenlandse bedrijven.

Een ander soort opzien baarde Rutte in Davos met zijn harde kritiek op Italië en vooral de Europese Commissie. Die liet de Italiaanse regering vorige maand wegkomen met een kleine concessie over haar vrijgevige begroting, terwijl het tekort ver boven eerder gemaakte afspraken blijft.

‘Heel boos’, is Rutte daarover, zei hij tijdens een interview met Bloomberg News. Voor dat gesprek had hij kennelijk tussen alle bilateraaltjes door ook nog tijd. Het Italiaanse gedrag en de coulance van Brussel vergroten volgens hem alleen maar ‘het gebrek aan vertrouwen’ dat hij binnen de EU constateert tussen noord en zuid.

Instemmend geknik

Het zijn geluiden die door regeringsleiders van andere, kleinere EU-lidstaten in het noorden, die wat minder hard op de trom slaan dan Rutte, met instemmend geknik zullen zijn begroet.

Niet voor niets is het zogenaamd kleine Nederland al een tijdje aanvoerder van een negental EU-lidstaten die in Brussel de ‘Hanseatic League’ is gaan heten (de Hanze-Liga, in Trouw al snel de ‘slecht-weer-coalitie’ gedoopt). Die probeert, vooruitkijkend naar een EU zonder Britten, de krachten te bundelen tegen een gevreesde Duits-Franse dominantie.

Dat Rutte zelf een hoofdrol is gaan spelen op het Europese podium (met als hoogtepunt zijn betrokkenheid bij de EU-Turkijedeal uit 2016) maakt het ook onvermijdelijk dat hij wordt genoemd voor een van de topfuncties die later dit jaar in Brussel zijn te verdelen. De VVD-leider heeft inmiddels de meeste dienstjaren in de Europese Raad, na Angela Merkel en Viktor Orbán.

Hijzelf blijft keer op keer zeggen dat hij tot 2021 in Den Haag zal blijven om zijn derde kabinet netjes naar de finish te brengen. Iets anders zeggen kan Rutte uiteraard niet.

Vanuit de Nederlandse poldertraditie is hij een ideale voorzitter en bruggenbouwer, in de EU mogelijk ook tussen oost en west en tussen noord en zuid. Tijdens de laatste Europese top in december snelde hij, nog net binnen het bereik van de camera’s, als eerste toe om een vinnige verbale aanvaring te beslechten tussen EU-commissievoorzitter Juncker en de Britse premier May. Weer zo’n slijmerige open sollicitatie, zeggen de sceptici. Niet te onderdrukken politiek instinct, zeggen Rutte’s sympathisanten.

Nee tegen Trump

Rutte heeft bovendien bewezen dat hij als een van de weinige Europese leiders raad weet met de Amerikaanse president Trump. Zijn ‘nee’ tegen Trump in het Witte Huis, vorig jaar juli, ging de hele wereld over. Tijdens de Navo-top in Brussel, diezelfde maand, oogstte Rutte bewondering toen hij als een van de weinigen Trumps woede over de lage financiële bijdrage van de Europese Navo-leden wist te bekoelen.

Niemand weet hoe de rouletteballetjes straks rollen bij de verdeling van de topfuncties bij de Europese Unie. Dat blijft een spel met nationale en partijpolitieke krachtenvelden waarvan de uitkomst altijd verrassingen biedt. Bijna tien jaar geleden zei de toenmalige Belgische premier Van Rompuy ook hardnekkig ‘nee’ tegen het voorzitterschap van de Europese Raad.

Pas toen alle andere 26 regeringsleiders hem met lichte dwang naar die zetel duwden, had hij geen weerwoord meer. Zal Rutte straks bestand zijn tegen een soortgelijke, unanieme oproep tot Europees plichtsbesef, van Merkel tot en met Muscat, de premier van Malta?

Belangrijke kanttekening: is Rutte straks überhaupt nog wel in de race als Nederland in Brussel zo vaak ‘nee’ blijft zeggen? De lijst dijt inmiddels aardig uit: nee tegen snelle EU-uitbreiding met Albanië en Macedonië, nee tegen Schengen-toetreding Bulgarije en Roemenië, nee tegen een eurozonebegroting, nee tegen afschaffing van het vetorecht bij belastingkwesties, zelfs een voorzichtige discussie daarover is voor Den Haag taboe.

Bij enkele van die nee’s staat Nederland geheel alleen. Een dergelijk isolement zou Rutte nog wel eens kunnen opbreken binnen Europa. Maar of hij daar rouwig om zal zijn?

Lees ook: 

Het vertrek van Rutte zou een goede testcase zijn voor het democratisch denken in Den Haag

Politiek commentator Hans Goslinga noemt een eventueel tussentijds vertrek van premier Rutte naar Brussel ‘een goede testcase voor het democratisch denken in Den Haag’.

Rutte probeert in Straatsburg ‘Mr No’-imago van zich af te schudden

Tijdens een toespraak voor het Europees Parlement in juni vorig jaar toonde Rutte zich van een minder eurosceptische kant dan voorheen. “Louter het feit dat we samenwerken, dat we zijn ingebed in deze Unie, maakt ons sterker, veiliger en efficiënter. Ik ben de Unie in toenemende mate in dat licht gaan zien.” 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden