Ook iemand die ramen lapt kan in de war zijn

Wim. De vlucht naar zee: Ned. 3, 20.3321.21 uur. De andere afleveringen van 'Uit het leven gegrepen' worden uitgezonden op 20 (Pythia) en 27 oktober (Eddy), 6 ('Levenslied') en 10 november (Toos).

Eigenlijk, licht regisseur Froukje Bos het filmproject toe, hadden het twee documentaires moeten worden. 'Levenslied', dat gaat over een groep bewoners van het Amsterdamse opvanghuis voor thuislozen De Walenburg (hiervoor ontving Bos twee weken geleden het Gouden Kalf tijdens de Filmdagen in Utrecht) plus een film waarin het leven van een aantal (ex-)psychiatrische patienten centraal zou staan. Waar 'Levenslied' vooral laat zien hoe psychische problemen een steeds grotere rol gaan spelen als mensen maatschappelijk in de knel raken, gold voor de tweede film het omgekeerde: wat zijn de maatschappelijke gevolgen als mensen psychisch vastlopen?

Uiteindelijk werden het vijf documentaires: 'Levenslied' en vier losse portretten. Bos: "De verhalen van de mensen die ik voor de tweede film op het oog had waren zo indringend, de mensen stuk voor stuk zulke uitgesproken karakters, dat ik op een gegeven moment besloten heb ze alle vier apart te volgen en filmen."

De bedoeling van het filmproject, vertelt Bos, is om bij het grote publiek meer interesse te kweken voor de moeilijke en kwetsbare positie van (ex-)psychiatrische patienten. Meestal, zegt ze, realiseren mensen zich niet hoe moeilijk het is om na een vaak zware en donkere periode van behandeling terug te keren in het leven van alledag. Afgezien van de psychische problemen zelf, wordt het deze mensen vaak onmogelijk gemaakt een enigszins normaal nieuw bestaan op te bouwen. Bos: "Als je vrienden je al niet verlaten hebben en je na een jaar - en dat is iemand al gauw kwijt - nog niet automatisch in de WAO bent beland, krijg je wel last met verzekeringsinstanties of met het vinden van een baan. Nog steeds zijn werkgevers zeer terughoudend als het gaat om het geven van werk aan mensen met een psychiatrisch verleden."

In sommige portretten zie je die problemen ook terug. Wim uit de eerste documentaire had, voor hij van slag raakte, een aardige baan. Maar toen hij door zijn opname in een psychiatrisch ziekenhuis in de WAO belandde kreeg hij geen kans op de arbeidsmarkt om terug te keren. En Pythia, de studente, worstelt met de vraag of zij haar psychiatrisch verleden bij een sollicitatie nu wel of niet op tafel moet leggen.

Vier jaar lang werkte Bos aan het project. Een zeer hectische en intensieve periode, vertelt ze als ze erop terugkijkt. Naast de persoonlijke contacten met de mensen die ze filmde en de emoties die dit zo nu en dan met zich meebracht ('Het ging tenslotte niet over koetjes en kalfjes'), kreeg ze te maken met allerlei instanties en hulpverleners die de ene keer wel, maar de andere keer ook weer niet bepaald toeschietelijk waren. Ook zag Bos hoe diep beslissingen die door hulpverleners gemaakt worden in iemands persoonlijke leven kunnen ingrijpen.

Bos: "Het blijft een heel moeilijk vakgebied, die psychiatrie, waarin erg veel fouten gemaakt zijn en nog steeds worden. Het is natuurlijk vreselijk om te zien hoe iemand, zoals in het geval van Wim, 'kaltgestellt' wordt op het moment dat hij zich van een trauma bewust wordt. Daardoor heeft de genezing ook veel langer geduurd dan noodzakelijk was. Behalve het trauma zelf - toen hij klein was, wilde zijn moeder hem vermoorden - kreeg hij nog eens te maken met een nieuw trauma, dat van de psychiatrie zelf. Wim is dan ook een voorbeeld van hoe de moderne, laat ik zeggen 'softe' kijk op de psychiatrie heel goed werkt. Waarmee ik overigens niet wil beweren dat dit bij iedereen zo is, maar dit terzijde."

Wie de films ziet, zal het opvallen dat zowel 'Levenslied' als de vier portretten zeer ingetogen van toon zijn. Bos: "Ik heb juist het zieke en schone naast elkaar willen filmen - dat je als psychiatrisch patient behalve ziek ook altijd gezond bent. Vandaar die keus voor het alledaagse. Op het gevaar af dat het saai werd." Even is het stil. Dan zegt ze: "Ik bedoel: niet alleen in een inrichting, maar ook al ramenwassend kun je gek zijn."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden