Ook hij zal de oorlog niet stoppen

Het Syrische jongetje Omran zit gewond en verdwaasd op een stoel in een ambulance. Hij brengt de verschrikkingen van het al vijf jaar durende conflict weer op het netvlies van de wereld.Beeld epa

Het beeld van de vijfjarige Omran Daqneesh is al uitgeroepen tot 'de foto die de wereld schokt' (de Daily Mail) en 'de verschrikking van de oorlog in een kindergezicht' (Der Spiegel). De foto kwam gisteren toevallig vrijwel gelijktijdig naar buiten met een rapport over martelingen en moorden in de gevangenissen van Syrië.

Het rapport van Amnesty International geeft met ijzingwekkende precisie de gang van zaken in Syrische gevangenissen weer, waar marteling en verkrachting routine is. Mede daardoor zijn er zeker 17.723 doden gevallen sinds maart 2011, aldus het rapport.

De foto en het rapport zijn twee nieuwe pogingen om de verschrikkingen van de al ruim vijf jaar durende oorlog in Syrië onder de aandacht te brengen. Ze roepen ook de vraag op welk effect dat kan hebben op een inmiddels murw publiek en een verdeelde internationale gemeenschap.

'Medeleven-vermoeidheid'
De foto en video van Omran uit Aleppo kwamen naar buiten via media-activisten en artsen. Op de video is te zien hoe een hulpverlener de verdwaasde jongen achter in een ambulance op een stoel plaatst. Hij is waarschijnlijk slachtoffer van een Syrische of Russische luchtaanval. Een fotograaf ter plekke zei tegen persbureau DPA dat zijn ouders en hun drie andere kinderen het bombardement ook overleefd hebben. Ze willen niet met de pers praten en ook niet dat hun achternaam bekend wordt, zei hij. Maar toen gingen foto en naam al razendsnel de wereld over.

Want dit is een beeld dat de lethargie kan verbreken. Rond langdurige conflicten als dat in Syrië kan 'medeleven-vermoeidheid' optreden, zegt Peter Busch, media-onderzoeker aan King's College in London. "Hoe meer we zien, hoe minder we geraakt worden. Nu blijkt dat we toch een emotionele betrokkenheid hebben."

Of die betrokkenheid ergens toe leidt, is een tweede. Een campagnemedewerker van de Britse Labourpartij twitterde: 'Wat kunnen we doen?' Omran werd al snel gebruikt in collages, waarbij hij tussen Obama en Poetin zit, of in een grote fauteuil achter de Syrische vlag, alsof hij de echte vertegenwoordiger van het land is.

Cynische reacties
Er waren ook cynischere reacties. "Ik ben dit verschijnsel zat. Een beeld van een bebloed Syrisch kind genereert koppen en duizenden tweets, en dan verandert er niets", schreef de Arabische activist Iyad El-Baghdad. Ook de beroemde foto van de verdronken driejarige Aylan Kurdi had geen blijvende impact.

Bijna tegelijkertijd met de foto verscheen het Amnesty-rapport, gebaseerd op maandenlang onderzoek. Tekeningen, video's en tachtig pagina's getuigenissen tonen de praktijken in gevangenissen. Toch zijn er vraagtekens bij te zetten. "Waarom doet een journalist dat niet?", vraagt Busch zich af. Als het om Syrië gaat, wordt journalistiek vaak overgelaten aan ngo's zoals Amnesty, zegt hij. Dat komt door gebrek aan geld en het gevaar in Syrië voor westerse verslaggevers. Media-activisten in Syrië, maar ook Amnesty, springen daarop in. Hoe betrouwbaar die ook mogen zijn, ze hebben hun eigen belangen. "Zo'n verhaal wordt op een presenteerplaatje aangeboden."

Zo heeft het rapport alle ingrediënten voor een krantenartikel of tv-item. Nieuw voor Amnesty is het gebruik van een 3D-reconstructie, waarmee de toeschouwer 'een echte blik' kan werpen in de Saydnaya-gevangenis uit het rapport. "Mensen kunnen zich op die manier inleven", aldus Ruud Bosgraaf van Amnesty. Uiteindelijk hoopt Amnesty dat Iran en Rusland, die het Assad-regime steunen, de regering in Damascus tot de orde roepen. Maar dat lijkt ver weg, net zo ver weg als de hoop dat de foto van Omran de oorlog stopt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden