Ook GroenLinks wil het leven beschermen

Sinds de Tweede Kamer heeft ingestemd met de wettelijke regeling voor euthanasie is in Trouw meermalen beweerd dat ik namens GroenLinks een eenzijdig liberaal betoog zou hebben gehouden waarin geen enkele andere waarde dan zelfbeschikking centraal staat. Ook zou ik geen aandacht hebben gehad voor de 'ver doorgeschoten individualisering', die een logisch gevolg zou zijn van zelfbeschikking.

Femke Halsema

In zijn column (17 februari) stelt Hans Goslinga dat ik 'de euthanasiewet heb verwelkomd als een bevrijding van onderdrukkende instituties als God, gezin, overheid en vorst'. Hij heeft deze zinsnede overgenomen uit het (overigens prachtige) interview met mijn fractiegenoot Tara Singh Varma (de Verdieping, 10 februari). Het lijkt erop dat zowel de interviewer van Singh Varma als Goslinga nog nooit de moeite hebben genomen om het stenografische verslag van het debat te lezen.

In mijn inbreng heb ik namens GroenLinks namelijk niet één, maar drie waarden centraal gesteld, waartussen ik een balans heb gezocht. Als eerste is er de beschermwaardigheid van leven. In de nieuwe wet wordt deze waarde gehonoreerd, zo heb ik betoogd, aangezien euthanasie ook in de toekomst strafbaar blijft, en wat GroenLinks betreft terecht.

In het Wetboek van Strafrecht wordt euthanasie omschreven als een levensdelict, straffeloosheid volgt enkel als de arts een achttal voorwaarden heeft nageleefd. In weerwil van wat enige tijd geleden in het commentaar van Trouw werd beweerd zal voor euthanasie in de toekomst dan ook niet gelden 'ja, mits', maar 'nee, tenzij': euthanasie wordt niet gelegaliseerd.

Met de nieuwe euthanasiewet wordt het gedoogbeleid dat onder CDA-minister Hirsch Ballin tot stand is gekomen, bovendien verder aangescherpt. Voorheen hoefde de arts die had nagelaten een andere arts te consulteren of de euthanasie niet had gemeld, slechts een lichte straf te vrezen. Als gevolg van de nieuwe wet hangt hem een strafmaximum van maar liefst twaalf jaar boven het hoofd.

Een tweede waarde die voor GroenLinks van belang is, is zelfbeschikking. Om verdere verwarring te voorkomen over wat ik wel of niet heb gezegd, verlaat ik me hier op de letterlijke stenografische weergave van het kamerdebat van november: ,,Wij hebben steeds gezegd: er kan hier geen sprake zijn van een zelfbeschikkingsrecht. Het is niet afdwingbaar, want er is altijd hulp van een derde nodig, een arts. Dus geen recht. Dat neemt niet weg dat zelfbeschikking voor ons op de achtergrond wel van groot belang is. Henk Hofland sprak enige decennia geleden van de dekolonisatie van de burger. De burger had zich geleidelijk vrijgevochten van God, de kerk, de staat en de vorst. Hij nam zijn leven in eigen hand en werd mondig. Aan de mens is daarmee de beschikking over, of de bepaling van (..) zijn eigen lichaam en leven toegekomen. Mijn fractie vindt dit een groot goed. Het gaat er ten principale om dat de mens zich heeft losgemaakt uit overheersende structuren. Dat is voor ons de kern van emancipatie geweest. (..) Dat neemt niet weg dat wij vinden dat er grote aandacht moet zijn voor mogelijke keerzijden van dekolonisatie, als het tot uitdrukking komt in eenzaamheid, isolement.

In de moderne verzorgingsstaat heeft de overheid de dure plicht om ervoor te zorgen dat de mens ook inderdaad in vrijheid kan beschikken of zichzelf in vrijheid kan bepalen. Dat betekent dat de overheid hulp en verzorging heeft te bieden als de mens waar dan ook, en met wat dan ook, onder druk wordt gezet. Een moderne mens is geen eiland en niet enkel de staat heeft de plicht te verzorgen en te ondersteunen. In ons verkiezingsprogramma staat dat de mens zelf moet kunnen beschikken maar daarbij weet heeft van lotsverbondenheid.''

Op één onderdeel leidden mijn opmerkingen over zelfbeschikking tot een reactie van kamerlid B. van der Vlies van de SGP. Hij wees erop dat God in de rij van onderdrukkende instituties niet thuishoorde. Ik heb hem daarin gelijk gegeven en gesteld dat het mij niet om het geloven zelf ging. Ik heb mijn opsomming vervolgens versmald tot de instituties van 'de regerende kerk en de almachtige vorst' die in het verleden lichaam en geest van de mens vrijelijk dachten te mogen bezitten.

Het derde uitgangspunt dat ik namens GroenLinks centraal heb gesteld is de lotsverbondenheid of de solidariteit. Wij vinden het van belang dat euthanasie niet langer wordt gedoogd, maar een wettelijk fundament krijgt uit solidariteit met de arts die een patiënt moet helpen en met de patiënt die een verzoek moet doen aan de arts.

Het is wel waar dat zelfbeschikking tot een uitgebreider debat heeft geleid dan andere waarden. Dit was echter een rechtstreeks gevolg van de resolute verwerping van deze waarde door de kleinchristelijke fracties. Hun eenvoudige stellingname was dat niet de mens, maar God beslist in kwesties van leven en dood. Aangezien hun kerk euthanasie verwerpt, heeft in hun opvatting de mens (en dus ook de wetgever) zich daarnaar te voegen. Ik heb me namens GroenLinks tegen deze tegenstelling tussen zelfbeschikking en geloof gekeerd. Ik vond dit geen recht doen aan al die christenen, moslims, hindoestanen en anderen die wel tot de slotsom komen dat euthanasie kan worden verenigd met hun geloof.

Het leidmotief voor mijn bijdrage aan het euthanasiedebat was dan ook een uitspraak van de theoloog Schillebeekx in NRC Handelsblad: ,,Euthanasie is een ethische kwestie. Ethiek is gebaseerd op menswaardigheid en humaniteit. Wat je daarover zegt is een persoonlijke keuze en daarbij mag je je niet op God beroepen. Ethiek is een menselijke consensus die ontstaat na veel en lang zoeken.''

Dit citaat heb ik bewust aangehaald om aan te geven dat ik mij goed kan voorstellen dat mensen in gesprek zijn met God over euthanasie. Dat is iets anders dan een kerk die euthanasie, en de mensen die in hoge nood hierop een beroep doen, a priori veroordeelt. Daartegen, en tegen de politici die zich opwerpen als woordvoerder van die kerk, heb ik me in het debat verzet en daartegen zal ik me blijven verzetten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden