Review

Ook dit huwelijk houdt maar kort stand

Sabine Kebir: Een Bovary uit Brandenburg. Vert. Tinke Davids. De Arbeiderspers, Amsterdam; 236 blz. - ¿ 39,90.

De roman begint namelijk rond 1966 en eindigt in 1978. In dit boek is nog helemaal geen Wende in zicht. Dat de hoofdpersoon Rosemarie een jaartje naar het westen mag, heeft met haar huwelijk met een Franse leraar uit Marseille te maken.

Kebirs roman is ten diepste verwant met Christa Wolfs 'Der geteilte Himmel'. In beide romans gaat het om een jonge vrouw die naar een andere omgeving dan het dorp van haar jeugd verlangt en die daarom naar de grote stad trekt waar politieke problemen en liefdesperikelen op haar liggen te wachten.

Door het bezoek van een groep Franse communisten aan Reinsbach wordt in Rosemarie het 'Fernweh' gewekt. Ze zet alles op alles om in Berlijn Frans te mogen studeren. Daarna wil ze als tolk werkzaam zijn en proberen om ook eens in het westen een kijkje te nemen. Na enkele onbevredigende liefdeservaringen en een mislukt huwelijk met Bodo, die zich als homoseksueel ontpopt, trouwt Rosemarie met Jean Marc uit Marseille. Ook dit huwelijk houdt maar kort stand.

Het slot van het boek toont een gedesilusioneerde Rosemarie die het leven nog één kans wil geven. Mocht blijken dat ze van haar nieuwste geliefde, een Algerijn, niet zwanger is, dan springt ze uit het raam van haar flat. Hier houdt tevens de parallel met Christa Wolf op. Rita uit 'Der geteilte Himmel' krabbelt aan het begin van haar roman juist weer op na een mislukte poging tot zelfmoord.

Om mij een beeld van Rosemarie te vormen moest ik steeds weer naar de foto van Sabine Kebir (1949) kijken. Wat daarentegen wel indruk maakte, was het verhaal over de dorpen in deze verre hoek van de Mark Brandenburg waar lucht en wolken een stempel op het gevoelsleven drukken. In het buurdorp Kampehl is in een kerkje de zogenaamde Kahlbutz opgebaard, een Pruisische jonker wiens lijk uitgedroogd maar niet vergaan is. Deze Kahlbutz heeft aanleiding gegeven tot legendevorming en schandaalkronieken. De fascinatie voor de Kahlbutz is mooi geïntegreerd in het verhaal dat Rosemarie over haar leven vertelt.

Hier komt, en dat is als compliment bedoeld, de grote romanschrijver Theodor Fontane af en toe om de hoek kijken. Niet alleen hier. Ook de voor Rosemarie bedoelde uitdrukking 'dochter van de lucht' komt bij Fontane voor (in de romans 'Effi Briest' en 'Mathilde Möhring') en is zelf weer afkomstig uit de gelijknamige door Calderon geïnspireerde tragedie van Raupach. Rosemarie is vitaal en kwetsbaar tegelijk, vitaal in haar doorzettingsvermogen, kwetsbaar in haar hunkering naar de echte liefde. In haar afkeer van verschijnselen die typerend zijn voor het westen, zoals de wijdverbreide prostitutie en de cultus van de auto, vertegenwoordigt zij een morele instelling die deel was van de moraal binnen de Duitse Democratische Republiek.

De DDR wordt als iets vanzelfsprekends aanvaard en niet werkelijk verheerlijkt. West-Duitsland speelt in het bewustzijn een geringe rol. Dat is een vreemd stuk buitenland. Zulke elementen maken 'Een Bovary uit Brandenburg' tot een interessante roman. De titel is echter volkomen misplaatst. De afstotende zondigheid van Flauberts personage ontbreekt hier helemaal. Rosemarie is een lieve vrouw die beter had verdiend.

Of Tinke Davids plezier heeft beleefd aan deze vertaling, waag ik te betwijfelen. Ik had veel meer toelichting verwacht bij zaken die voor iedere Berlijnse lezer gesneden koek zijn. Een voorbeeld is het 'glazen paleis' waar reizigers naar het westen werden gecontroleerd. 'Paleis' is gezien de aard en de constructie van het gebouw zeer ironisch bedoeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden