Ook dieren hebben recht op een vrije dag, leest theoloog Bouma in de tien geboden

LISETTE VAN DE BURGWAL

Een preek downloaden voor hergebruik op de kansel is helemaal niet zo erg. Dat schrijft Jan van Hooydonk, commentator van Volzin, 'magazine voor zinvol leven'. Het begon ermee dat theoloog Henk van den Belt eerder deze maand predikanten ervan betichtte te zondigen tegen het achtste gebod. Halve preken of paragrafen van een ander overnemen, is diefstal.

Maar volgens Van Hooydonk is het onvermeld gebruiken van bronnen geen 'plagiaat', maar heet dat 'intertekstualiteit'. Dit vindt hij heel gewoon bij het samenstellen van preken. Ook de Bijbel staat er bol van, aldus Van Hooydonk. Het volledig downloaden van preken is volgens hem wel bedrog. Maar dat is niet hetzelfde als het overnemen van stukken tekst en er je eigen verhaal van maken.

Zelf heeft Van Hooydonk ook wel eens preekbeurt, in de oecumenische gemeenschap waar hij deel van uitmaakt. Daarbij maakt hij dankbaar gebruik van andermans anekdotes, zonder herkomst en bron te vermelden. Het belangrijkst is het voor hem dat een preek aansluit op het moderne leven en, zegt hij, "als Google mij daarbij behulpzaam kan zijn, dan graag".

Volgens Van Hooydonk is het 'typisch protestants' om het preken van andermans teksten als plagiaat te bestempelen. Protestanten zouden de preek immers zien als een onemanshow. Binnen de katholieke kerk is dit heel anders. Hier ligt de nadruk juist op traditie, waaronder Van Hooydonk "een samenspel van alle aanwezigen" verstaat.

Internet en technologie brengen allerlei veranderingen aan in het religieuze landschap. Niet alleen stelt het predikanten in staat om preken te downloaden; ook kunnen mensen op het internet experimenteren met verschillende religies. Zo schrijft Ellie Smolenaars in het kwartaalblad Sociale Vraagstukken over atheïsten die in computerspellen zoals World of Warcraft een nieuwe religie uitproberen en gelovigen die in zo'n game juist als atheïst door het leven gaan.

Smolenaars ziet een game voor zich waarin alle religies met elkaar vermengd worden. Ze schrijft: "Zou het dan ook mogelijk zijn religieuze zoektochten te ondernemen waarbij de vastenperiode samenvalt met de ramadan en het Suikerfeest te combineren is met carnaval? Dit eventueel te combineren met hongerende dj's in een glazen kooi? Een world flashmob op een digitaal Sint-Pietersplein?"

Het is opmerkelijk dat Smolenaars haar moderne ideeën baseert op een boek dat dateert uit de jaren zestig van de vorige eeuw. In dit boek, 'The Invisible Religion', gaat socioloog Thomas Luckmann op zoek naar nieuwe vormen van zingeving. In het boek beweert hij dat zingeving nooit weg kan vallen, maar wel een andere vorm aan kan nemen. Volgens Smolenaars bijvoorbeeld de vorm van religieuze ontmoetingen in een virtual reality.

Voor theoloog Hans Bouma is medemenselijkheid niet genoeg. In Volzin bepleit Bouma een vrije dag voor dieren: die hebben daar ook recht op. Het staat in de tien geboden. "De sabbat is er niet alleen voor de mens, zoals God er niet alleen voor de mens is."

Net als de mens heeft ook het dier een goddelijke oorsprong. Of het nu een dier is uit de bio-industrie, laboratoria, circussen en dieren waarop gejaagd wordt: we moeten ze eerbiedig en liefdevol behandelen. "Hoe gaan we om met het geschapene, met alles wat adem heeft?" Volgens de theoloog is dat een vraag die voor alle religies relevant is.

De antropocentrische ethiek, waarin maar weinig plaats is voor het dier, heeft het nog volledig voor het zeggen. Gelovigen kunnen hier volgens Bouma verandering in aanbrengen. Zij hebben de plicht om zich te bekommeren om alles wat leeft. "Échte humaniteit is gepraktiseerde eerbied voor het leven."

Ook voor het leven van het dier dus. "Je hoeft er niet religieus voor te zijn om je morele horizon te verruimen en partij te kiezen voor het dier. Van ieder mens mag je dit verwachten. Maar helemaal en in de eerste plaats van mensen die geloven."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden